Еуропалық одақтың EUNAVFOR MED IRINI теңіз операциясының әскерилері 13 қарашада Жерорта теңізінде MV Midag танкерінің бортына көтеріліп, оның жалған тумен жүзіп келе жатқанын растады. Бұл туралы 15 қарашада, жексенбі күні ЕО дипломатиясының басшысы Кая Каллас хабарлады. Танкер «көлеңкелі флотқа» — Ресей санкцияларды айналып өтіп мұнай сататын кемелерге тиесілі деп күдіктеледі.
Каллас сондай-ақ 16 қарашада, дүйсенбіде ЕО елдерінің сыртқы істер министрлері Ресейге қарсы жаңа санкциялық тізімдерді бекітуі тиіс екенін мәлімдеді. Оларға көлеңкелі флотты қолдайтын банктер, сатып алушылар және компаниялар енеді. «ЕО Ресейдің көлеңкелі флотының жұмысына теңізде де, дипломатиялық жолмен де кедергі келтіруді жалғастырады», — деп жазды ол X әлеуметтік желісінде.
Тексеру БҰҰ-ның Теңіз құқығы туралы конвенциясының 110-бабы негізінде жүргізілді. Бұл бап ашық теңізде шетелдік кеменің заңды ұлттық тиесілігі жоқ деп күдіктенуге негіз болса, әскери кемелерге оның бортына көтерілуге рұқсат береді. Каллас кемеге шығу сәті түсірілген сияқты суреттерді жариялады. Танкердің бағыты мен жүгі туралы ол ештеңе айтпады.
Бұл — мұндай алғашқы тексеру емес. Тамызда «Ирини» күштері MV Sun және MV Toa Payoh танкерлерінің туын тексерген. Сол кезде Каллас MV Sun-ды соңғы айларда ЕО әскерилері бортына көтерілген көлеңкелі флоттың алтыншы күдікті кемесі деп атаған. Қазанда көлеңкелі флоттың кемесін Францияның әскери-теңіз күштері де ұстаған.
ЕО «Ирини» операциясын 2020 жылғы наурызда Ливияға қару жеткізуге салынған БҰҰ эмбаргосының сақталуын қадағалау үшін бастаған. Қазанда операцияның мандаты 2029 жылғы 31 наурызға дейін ұзартылып, оған жаңа міндеттер жүктелді: Жерорта теңізінде ЕО мүддесін қорғау және Ресейдің көлеңкелі флотын тежеу. ЕО бағалауынша, бұл флот Жерорта теңізін «транзит пен жүк ауыстырудың негізгі ауданы» ретінде пайдаланады.
Көлеңкелі флот деп иелену схемасы күрделі, «ыңғайлы» тумен жүзетін ескі танкерлерді атайды. Жаздың соңына қарай ЕО мұндай 600-ге жуық кемені санкциялық тізімге енгізген. 12 қарашада Ұлыбритания Ресейдің ең ірі 10 мұнай компаниясына және көлеңкелі флот танкерлеріне санкция салды.
Қазақстан үшін маңыздысы — ЕО Ресейдің Новороссийск порты арқылы Каспий құбыр консорциумымен (КҚК) экспортқа шығатын қазақстандық мұнайға санкциялар қолданылмайтынын бірнеше рет растаған. 2026 жылғы наурызда бұл туралы ЕО-ның санкциялар жөніндегі арнайы өкілі Дэвид О’Салливан айтқан. Қазақстан мұнай экспортының шамамен 80%-ы КҚК арқылы өтеді, оның басым бөлігі Еуропаға жөнелтіледі.
