2026 жылғы 15 қарашадан бастап Қазақстанда телекоммуникация желілерін орталықтандырылған басқару жүйесінің жаңартылған жұмыс ережелері қолданыла бастады. Енді бұл жүйеге ұялы байланыс операторлары, хостинг-провайдерлер және онлайн-платформалардың кэш-серверлерін орналастыратын компаниялар қосылуға міндетті. Өзгерістер ҰҚК төрағасы Ермек Сағымбаевтың 2026 жылғы 30 қазандағы № 133/ҚЕ бұйрығымен енгізілді. Бұйрық ресми жарияланғаннан кейін он күнтізбелік күн өткен соң күшіне енді.
Басты өзгеріс абоненттердің интернет-трафигіне қатысты. Астанада, облыс орталықтары мен республикалық маңызы бар қалаларда бұл трафик жүйе тораптары арқылы өтуге тиіс. Егер бұл техникалық тұрғыдан мүмкін болмаса, трафикті «Мемлекеттік техникалық қызмет» АҚ-мен (МТҚ) келісе отырып, басқа өңірдің торабы арқылы өткізуге болады. Хостинг-провайдерлер мен онлайн-платформалардың кэш-серверлерінің трафигі де тораптар арқылы жүруі керек. Жүйеге қосылмаған операторлар өңіраралық интернет-трафикті қосылған операторлар арқылы береді. Exclusive.kz басылымы атап өткендей, бұған дейін жүйеге қалааралық және халықаралық операторлар қосылуға міндетті болатын.
Жүйеге МТҚ қызмет көрсетеді. Exclusive.kz мәліметінше, қызмет ұлттық қауіпсіздік органдары мен масс-медиа саласындағы уәкілетті органның талаптарын орындайды: желілер мен интернет-ресурстардың тізбесін жасайды, басқару параметрлерін белгілейді және орындалғаны туралы хабарлайды.
Қосылу тәртібі мынадай. Оператор немесе хостинг-провайдер МТҚ-ға өтініш береді, қызмет техникалық шарттарды 15 жұмыс күні ішінде береді. Жұмыстарға 30 күнтізбелік күн беріледі, одан кейін сәйкестікті бағалау жүргізіледі: құжаттама, трафикті өңдейтін жабдық және серверлік үй-жайлар тексеріледі. Осыдан кейін порт сыйымдылығын жалға алу шарты жасалады. Ұялы байланыс, қалааралық және халықаралық операторлар желілерді жүйеге қосылғаннан кейін ғана пайдалануға бере алады. Жабдыққа қойылатын талаптар «Қызмет бабында пайдалану үшін» белгісі бар қосымшаға шығарылған.
Ережелер операторлар мен провайдерлерге арналған: оларда абоненттер үшін жаңа міндеттер мен төлемдер жоқ, абоненттерге ештеңе істеудің қажеті жоқ. Өзгерістердің интернет жылдамдығы мен құнына қалай әсер ететіні құжатта айтылмаған. Exclusive.kz атап өткендей, онда порттарды жалға алу құны мен қазір жұмыс істеп тұрған компаниялар үшін өтпелі кезең де көрсетілмеген. ҰҚК, МТҚ немесе операторлардың пайдаланушыларға тиетін салдары туралы ресми түсіндірмесі ашық дереккөздерде әзірге жоқ.
Ережелерде жерсеріктік байланысқа қойылатын талаптар да бар. Операторлар абоненттік терминалдарды Қазақстандағы жердегі станцияға қосуға, ал шетелдік станциялардан келетін трафикті тіркелген түйісу нүктесі арқылы қорғалған арналармен осы станцияға бағыттауға тиіс. Геостационарлық емес жерсеріктер арқылы іске асатын пилоттық жобаларға заңда белгіленген шарттармен ерекшелік жасалған. Жерсеріктік байланыс операторларының Қазақстан желілеріне қосылу нүктесін құру міндеті маусымда қол қойылған байланыс туралы заңда да бекітілген.
Жүйенің жұмыс ережелерін ҰҚК 2018 жылғы наурызда бекіткен, жаңа бұйрық оларға өзгерістер енгізеді. Мемлекеттің қазнетті қалай реттейтіні және Қазақстанда сайттардың не үшін бұғатталатыны туралы airpress.kz жеке материалда жазған болатын.
