Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев 13 қарашада Қауіпсіздік кеңесінің шұғыл отырысында «Самұрық-Қазына» мен ҚТЖ басшыларының ұсталуына қатысты мәлімдеме жасады. Президенттің сөзінше, бұл – «мемлекеттік компанияларда жемқорлық белең алғанын көрсететін аса күрделі жағдай». Үкімет пен бақылаушы органдар 24 қарашаға дейін сыбайлас жемқорлыққа қатысты құқық бұзушылықтарды барынша азайту және квазимемлекеттік сектордағы компаниялардың жұмысын жақсарту жөнінде нақты ұсыныс беруге тиіс. Бұл туралы Ақорданың баспасөз қызметі хабарлады.
Тоқаев тергеу мәліметтерін ашпады: заң бойынша оларды жариялауға болмайды, оның үстіне тергеу енді ғана басталды. Дегенмен Президент мұны «Заң мен Тәртіп» қағидаты Конституцияға енгізілгеннен кейін мемлекеттік компаниялардағы сыбайлас жемқорлыққа қатысты алғашқы ірі іс деп атады. «Конституцияның ережелері мен баптарын бұзуға, халқымыздың осы қасиетті құжатын келемеж жасауға, кемсітушілік көрсетуге ешкімнің де хақы жоқ», – деді ол.
Президенттің мәлімдемесін Ақорданың баспасөз қызметі Telegram арнасында жариялады:
Мемлекет басшысы мәселенің ауқымын сандармен көрсетті. 2023–2025 жылдары елде жалпы сомасы 248 млрд теңгеден асатын 3 168 сыбайлас жемқорлық құқық бұзушылығы анықталған, оның 2 165-ін мемлекеттік қызметшілер жасаған. Биылғы он айда тағы 751 құқық бұзушылық тіркелді, соның 546-сы мемлекеттік қызметшілердің үлесінде. Түрлі деңгейдегі басшыларға қатысты жемқорлық туралы кез келген деректі ҰҚК-ның Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл қызметі Бас прокуратурамен бірге тексереді. «„Өзіміздікі“ және „Өзіміздікі емес“, тіпті „бөтен“ деп бөлуге мүлде жол берілмейді», – деді Тоқаев. Оның айтуынша, лауазымына, сіңірген еңбегіне не тамыр-таныстарына, соның ішінде туыстық байланыстарына қарамастан, ешкім заңнан аттап кете алмайды.
Президент қор мен мемлекеттік компаниялардың, соның ішінде ҚТЖ-ның жұмысы тоқтамағанын атап өтті: олардың барлық мекемесі бұрынғы тәртіппен жұмыс істеп тұр. Оның пікірінше, жемқорлыққа қарсы күрес, керісінше, инвесторлар мен несие берушілердің сенімін арттырады. Қор да бір күн бұрын инвесторларды міндеттемелер орындалатынына сендірген еді. Тоқаев сондай-ақ билік соңғы кезде кейбір келісімдер мен шарттарды қайта қарағанын айтты, оның пікірінше, оларға қол қою қате шешім болған. Бұл ретте бизнеске шектеу қойылмайды: 2027 жылғы 1 қаңтардан бастап шағын кәсіпкерлікті тексеруге тағы бір үш жылдық мораторий жарияланады.
Тоқаев жемқорлықпен күресті «Халықтық құрылыс» бағдарламасымен де байланыстырды. Жолдауда жарияланған бұл бағдарлама бойынша ел аумағында мектептер, ауруханалар, жолдар және басқа да нысандар салынады. «Ал сыбайлас жемқорлыққа батқан ниеті теріс кісілер – біздің қас жауымыз. Олар қазірдің өзінде „Халықтық құрылыс“ бағдарламасын іске асыруға кедергі келтіріп, зиян тигізуді ойлап жүр», – деді Президент. Мемлекет қаржысының тиімді жұмсалуын арнайы мемлекеттік комиссия қадағалайды, оның құрамы келесі аптаның басында жарияланады. Мемлекет басшысы Бас прокуратура заңсыз иемденген 1,3 трлн теңгеден астам активті қайтарғанын да еске салды. Бұл қаражат 466 әлеуметтік және инфрақұрылымдық нысанның құрылысына жұмсалып жатыр, оның 383-і салынып бітті. Президенттің айтуынша, бұл нысандардың, әсіресе жолдардың қаншалықты сапалы салынғанын тексеруге негіз бар.
ҰҚК-ның Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл қызметі «Самұрық-Қазына» басқарма төрағасы Нұрлан Жақыпов, ҚТЖ басшысы Елжас Отыншиев және басқа да адамдар ұсталғанын 12 қарашада ресми түрде хабарлады, олар бір күн бұрын ұсталған. ҰҚК тергеу құпиясына сілтеп, қылмыстық істің бабын да, мән-жайын да атамай отыр. Жақыпов қор басшылығына 2023 жылғы сәуірде тағайындалған. Отыншиев ҚТЖ-ны 2026 жылғы шілдеде басқарды, оған дейін қордың стратегия және активтерді басқару жөніндегі басқарушы директоры болған. Сот шешіміне дейін ұсталғандар күдікті болып саналады.
