NASA болашақ тұрақты Ай базасына жүк жеткізу құқығы үшін бәсекелесетін сегіз жеке компанияны таңдады. Бұл шешім 7 қарашада, сенбі күні Флоридадағы Кеннеди атындағы ғарыш орталығында өткен аэроғарыш көрмесінде жарияланды. Он жылға жасалған жаңа CLPS 2 келісімшартының жалпы құны 10 млрд долларға жетуі мүмкін. Бұл адамдардың Айға бірнеше күнге ұшып барып қана қоймай, сонда тұрақты өмір сүріп, жұмыс істеуіне жасалған үлкен қадам.
Тізімге Blue Origin, SpaceX, Firefly Aerospace, Intuitive Machines, iSpace US, Lockheed Martin Space, Northrop Grumman Space Systems және Voyager Technologies кірді. Келісімшарт негіздемелік сипатта: 10 млрд доллар – уәде етілген төлем емес, ең жоғарғы шек. Әр нақты миссия үшін компаниялар жеке-жеке бәсекеге түседі. Сонымен бірге агенттік алғашқы CLPS бағдарламасының көлемін де 2,6 млрд доллардан 4,2 млрд долларға дейін ұлғайтты.
Тағы бір ірі жаңалық – PROMISE роверы. Алты дөңгелекті бұл аппарат ядролық энергиямен жұмыс істейді. Сондықтан ол Айдың ұзақ түнінде де, ғалымдардың болжамынша мұз болуы мүмкін мәңгі көлеңкедегі кратерлерде де қозғала алады. Ровер топырақты шамамен бір метр тереңдікке дейін бұрғылап, температура мен радиацияны өлшейді, ресурс қорын бағалап, болашақ құрылыстарға орын таңдауға көмектеседі. Оны NASA-ның Реактивті қозғалыс зертханасы Curiosity және Perseverance марсоходтарының қосалқы бөлшектері мен сынақ үлгілерінен құрастырады. Ұшыру 2028 жылдың соңына жоспарланған, миссия 18 айға есептелген. Роверді Айға Blue Origin компаниясының Mark 1 қону аппараты жеткізеді. Компаниямен жасалған келісімшарт – 94 млн доллар, оған тағы 140 млн долларға дейін қосу мүмкіндігі бар.
Бұдан бөлек, NASA Жер мен Ай арасында жүк тасымалдауға арналған алты тапсырысқа шамамен 1,3 млрд доллар бөлді. Оларды Arrow Science and Technology, Blue Origin және Impulse Space алды. Міндеттердің арасында CAPSTONE 02 миссиясында Ай маңындағы байланыс пен навигацияны сынау, сондай-ақ ғарышкерлер келгенге дейін оңтүстік полюсті ұшатын MoonFall дрондарымен барлау бар. SpaceX 2028 жылы Starship зымыранымен байланыс жерсеріктерін Ай маңындағы орбитаға шығаруы тиіс. Орбита – аппараттардың Айды айналып ұшатын жолы. Базаны энергиямен қамту үшін Honeybee Robotics, Redwire және Yank Technologies компаниялары күн батареялары, аккумуляторлар және энергияны сымсыз беру жүйесі бар шағын miniCAST мұнарасын әзірлейді.
«Біз Ай базасын миссия артынан миссия арқылы саламыз», – деді NASA басшысы Джаред Айзекман. Moon Base бағдарламасының жетекшісі Карлос Гарсия-Галанның айтуынша, агенттік нақты іске көшті: жұмысты жеделдету үшін келісімшарттар мен серіктестік келісімдерін жасап жатыр.
Moon Base бағдарламасы NASA-ның Айға қатысты жобаларын бір науқанға біріктірді. Оның мақсаты – Айдың оңтүстік полюсінде тұрақты болу. Ол жақта жинақталған тәжірибе болашақта Марсқа адам ұшыру кезінде пайдаға асуы тиіс. Алғашқы CLPS бағдарламасы бойынша жеке аппараттар Айға қонып та үлгерді: 2025 жылғы наурызда Firefly компаниясының Blue Ghost қону модулі алдына қойылған барлық міндетті орындады.
