Шетелден ақша немесе мүлік алатын қазақстандықтар мен ұйымдар оны қалай жұмсағаны туралы есепті есепті тоқсаннан кейінгі екінші айдың 15-інен кешіктірмей беруге міндетті. Мысалы, 2016 жылғы төртінші тоқсанда түскен қаржыны 2017 жылғы 15 ақпанға дейін көрсету керек. Есеп беру жөніндегі жадынаманы «Радиоточка» мен «ИНМИР» қоғамдық қоры әзірледі.
Бұл міндетті 2016 жылғы 26 шілдедегі төлемдер және төлем жүйелері туралы заң енгізді, ол 11 қазанда күшіне енген. Жадынаманың бірінші бөлімі шетелдік қаржының түскені туралы хабарламаға арналса, екінші бөлімі шығын мен өткізілген мүлік туралы есепке арналған.
Есеп тіркелген жердегі мемлекеттік кірістер басқармасына қағаз түрінде немесе ЭЦҚ арқылы салық төлеушінің кабинеті арқылы тапсырылады. Қаржы мен мүлік толық жұмсалғанда есеп беру тоқтатылады. Шетелдік қаржы түспесе, нысан тапсырылмайды. Қаржы түсіп, бірақ тоқсанда жұмсалмаса, нөлдік есеп беріледі, ал қаржы қайтарылса, есеп «минус» таңбасымен тапсырылады.
Мемлекеттік мекемелер, жауапты мемлекеттік лауазымдағы қызметшілер, депутаттар, әскерилер мен құқық қорғау органдарының қызметкерлері, екінші деңгейдегі банктер мен сақтандыру компаниялары, үкімет тізіміндегі ірі салық төлеушілер және бірқатар оқу орны есеп беруден босатылған. Адвокаттық және сот қызметі үшін алынған ақша, спортқа, емделу мен сауықтыруға бөлінген қаржы, Қазақстанның халықаралық шарттары бойынша түскен қаржы, сыртқы сауда және инвестициялық келісімшарттардан түскен түсім, салығы төлем көзінен ұсталған дивиденд пен ұтыс туралы есеп берудің қажеті жоқ. Коммерциялық қызмет есепке жатпайды, ал, мысалы, жұртшылықты кез келген түрде ақпараттандыру есепке жатады.
Нысанда ЖСН немесе БСН, аты-жөні немесе ұйым атауы, тоқсан, жыл және есеп түрі, түскен және жұмсалған қаржының Ұлттық банк бағамы бойынша теңгемен жалпы сомасы көрсетіледі. Оған түсім мен шығыстың екі тізілімі қоса беріледі. Шығыс тізілімінде әр төлем мен әр алушы жеке көрсетіледі. Қаржы көзі қате жазылса, есеп тапсырылмаған болып саналады. Заң бұзғаны үшін 100-ден 300 АЕК-ке дейін айыппұл салынады, ал шетелдік қаржы пайдаланылған бірқатар қылмыс үшін қылмыстық жауапкершілік күшейтілген.
Нысан туралы салық кеңесшісі Наталья Янцен «ИНМИР» қоры Lifeline: The Embattled NGO Assistance Fund қолдауымен өткізген вебинарда айтып берді.
Сарапшылардың айтуынша, ең қиыны – шығыс нысаны. Оны толтырудың нақты өлшемі жоқ, сондықтан әзірге үйрету мүмкін емес. Мәселен, ҮЕҰ семинар өткізіп, қатысушылардың тұрғын үйі мен тәуліктік шығынын төлесе, әрқайсысын тегі мен шығыс ордерінің нөмірі бойынша көрсетуге тура келеді. Қаржы құжаттарымен жұмыс істемейтін жеке тұлғалардың қалай есеп беретіні белгісіз. Заңгерлер шетелдік қаржы алушылардың ашық онлайн-базасын да орынсыз санайды, өйткені есептерде жеке деректер бар. Қоғам белсенділерінің сөзінше, кейбір мемлекеттік кірістер басқармалары тәртібін өздері білмегендіктен есепті қабылдамай отыр.
Белсенділер 1 теңгелік шекті ақылға сыймайтын нәрсе деп, оны көтеруге күш салмақ. Заңгерлер анықтамалардағы шатасуды да көрсетеді: заңда «коммерциялық қызмет» ұғымы жоқ, тек «кәсіпкерлік» бар, ал ҮЕҰ біріншісімен айналыса алады, екіншісімен айналыса алмайды. Мұны тіпті МКК да түсіндіре алмады. Белсенділер нысанды жеңілдету үшін комитетпен бірге жұмыс істеп жатыр – онда ұсыныстарды қарауға уәде берді – және барлық мәселе шешілгенше мораторий енгізуді талап етеді. «ИНМИР» үндеу дайындап жатыр, оған Алматыдағы қормен байланысып қол қоюға болады.
«Радиоточка» материалдары бойынша.
