Қазақстанда сотқа талап арызды онлайн беру оңай — office.sud.kz сайтындағы «Сот кабинеті» арқылы. Ол үшін ЭЦҚ немесе eGov mobile қосымшасы, талап арыздың мәтіні, құжаттардың көшірмесі және мемлекеттік баж төленгені туралы түбіртек керек. Азаматтар ақшалай дау бойынша талап сомасының 1%-ын, ақшалай емес даулардың көбі бойынша 0,5 АЕК, яғни 2026 жылы 2 162,5 теңге төлейді. Талап арызды қабылдау-қабылдамауды судья бес жұмыс күні ішінде шешеді.
«Сот кабинеті» арқылы талап арызды қалай беруге болады
«Сот кабинеті» — Жоғарғы соттың тегін онлайн-сервисі. Ол арқылы кез келген сатыдағы сотқа талап арыз, өтініш, өтінішхат немесе шағым беріп, істің барысын бақылауға болады.
- office.sud.kz сайтын ашып, ЭЦҚ немесе eGov mobile арқылы кіріңіз: қосымшада экрандағы QR-кодты сканерлеп, кіруге қол қойыңыз.
- «Сот ісін жүргізу» бөлімін, одан кейін іс түрін және талап арыз берілетін сотты таңдаңыз.
- Талап қоюшы мен жауапкердің деректерін толтырып, талап арыз бен құжаттарды PDF форматында тіркеңіз.
- Мемлекеттік бажды сайттағы калькулятормен есептеп, төлеңіз. Түбіртекті де тіркеңіз.
- Талап арызға ЭЦҚ-мен қол қойып, жіберіңіз. Іс нөмірі мен талап арызды қабылдау туралы шешім жеке кабинетке келеді.
ЭЦҚ болмаса, талап арызды қағаз түрінде соттың кеңсесіне өткізуге болады. Сол жерде кабинетпен жұмыс істеуге арналған ЭЦҚ алуға да көмектеседі.
Талап арызды қай сотқа береді және оған не жазылады
Жалпы ереже бойынша талап арыз жауапкер тұратын жердегі аудандық сотқа беріледі. Жауапкер компания болса, оның орналасқан жеріндегі сотқа беріледі. Кәсіпкерлер арасындағы даулар әдетте мамандандырылған ауданаралық экономикалық соттарда қаралады.
Азаматтық процестік кодекске сәйкес талап арызда мыналар көрсетілуі керек:
- соттың атауы;
- талап қоюшы мен жауапкердің аты-жөні, ЖСН-і және мекенжайы (компания үшін — БСН);
- нақты не бұзылғаны және сіздің соттан не сұрайтыныңыз;
- фактілер мен дәлелдер: шарттар, қолхаттар, хат алмасу, чектер;
- дау ақша немесе мүлік туралы болса, талаптың құны;
- заң немесе шарт бойынша міндетті болса, сотқа дейінгі тәртіп сақталғаны туралы мәлімет (мысалы, кінәрат-талап);
- қоса берілетін құжаттардың тізімі, қолы және күні.
Талап арызда бір нәрсе жетпесе, сот оны қайтаруы мүмкін. Қатені түзеп, талап арызды қайта беруге болады.
2026 жылы талап арыз үшін мемлекеттік баж қанша
Мөлшерлемелер 2026 жылдан бастап қолданылатын жаңа Салық кодексінің 665-бабында белгіленген. 2026 жылы АЕК — 4 325 теңге.
| Өтініш түрі | Азаматтар | Компаниялар |
|---|---|---|
| Ақша немесе мүлік өндіру туралы талап | Сомасының 1%-ы, бірақ 10 000 АЕК-тен аспайды | Сомасының 3%-ы, бірақ 20 000 АЕК-тен аспайды |
| Мүлік бөлінбейтін неке бұзу | 0,3 АЕК (1 297,5 теңге) | — |
| Басқа мүліктік емес талаптар | 0,5 АЕК (2 162,5 теңге) | 0,5 АЕК |
| Мемлекеттік органның әрекетіне шағым | 0,3 АЕК | 5 АЕК |
| Сот бұйрығын шығару туралы өтініш | Ақшалай талап мөлшерлемесінің 50%-ы | Ақшалай талап мөлшерлемесінің 50%-ы |
| Кассациялық шағым | Талап үшін төленген мөлшерлеменің 50%-ы | |
Мысал: сіз 1 млн теңге қарызды қайтаруды талап етесіз. Баж — 1%, яғни 10 000 теңге. Талап әрі ақшалай, әрі ақшалай емес болса, екі бөлігі үшін де төленеді.
Сот бұйрығы — даусыз қарыздарға арналған оңай жол, мысалы қолхат немесе коммуналдық төлем бойынша. Сот оны отырыссыз шығарады, ал баж екі есе аз.
Сот істі қанша уақытта қарайды
- 5 жұмыс күні — талап арызды қабылдау туралы шешімге.
- Қабылдағаннан кейін 3 жұмыс күні — талап арыздың көшірмесін жауапкерге жіберуге.
- Екі айдан аспайды — дайындық аяқталғаннан кейін істі қарауға.
- 1 ай — тараптар шақырылмайтын оңайлатылған іс жүргізуде.
Тараптар кез келген кезеңде татуласа алады: татуласу келісімін жасайды немесе медиатор арқылы келіседі. Медиатор — тараптарға ымыраға келуге көмектесетін бейтарап делдал. Мұндай келісімнен кейін іс тоқтатылады, сол дау бойынша сотқа қайта жүгінуге болмайды.
Соттар онлайнға қалай көшті
2013 жылғы қарашада Жоғарғы Соттың төрағасы Қайрат Мәми судьялар съезінде электрондық сот ісін жүргізуді белсенді дамыту жоспары туралы айтқан. 2014–2016 жылдары қазақстандық БАҚ, соның ішінде «Радиоточка» да соттарды электрондық форматқа көшіру және талап арызды дұрыс беру туралы жан-жақты жазды. 2015 жылы «Сот кабинетін» 37 мың адам пайдаланса, 2018 жылдың соңында бұл сан 282 мыңға жетті. Сол кезде азаматтық талап арыздардың кемінде 90%-ы сотқа онлайн түсетіні хабарланды.
Талап арызды қалай жазу керегін білмесеңіз, кейбір жағдайларда мемлекет кепілдік берген заң көмегі аясында адвокаттар тегін көмектеседі. Кеңесті ЖОО-лардың заң клиникаларынан және қоғамдық қабылдау бөлмелерінен де алуға болады.
