Қазақстанда ерте жүктілік соңғы жылдары азайды, бірақ әлі де байқалатын мәселе болып қала береді. Денсаулық сақтау министрлігінің дерегінше, жыл сайын 15–17 жастағы 2,7 мыңға жуық қыз жүкті ретінде есепке алынады. 2024 жылы осы жастағы қыздар шамамен 1 450 рет босанып, 355 түсік жасатқан, тағы 22 баланы 14 жасқа толмаған қыздар дүниеге әкелген. 15–17 жастағылардың босану көрсеткіші үш жылда төрттен бірге азайып, 1 000 жасөспірімге шаққанда 3,84-тен 2,88-ге төмендеді.
Қазақстанда қанша жасөспірім жүкті болады: сандар
Әдетте 18 жасқа дейінгі жүктілікті ерте жүктілік деп атайды. Соңғы деректерді Денсаулық сақтау министрі Ақмарал Әлназарова 2025 жылғы маусымда Әйелдер істері және отбасылық-демографиялық саясат жөніндегі ұлттық комиссияның отырысында келтірді.
| Көрсеткіш | 2016 жыл | 2024 жыл |
|---|---|---|
| 15–17 жастағы қыздардың босануы | 2 745 | шамамен 1 450 |
| 15–17 жастағы қыздардың түсік жасатуы | 700 | 355 |
| 14 жасқа дейінгі қыздардың босануы | — | 22 |
15–17 жастағы 1 000 қызға шаққандағы көрсеткіштің өзгерісін үкімет 2025 жылғы наурызда сенатордың сауалына берген жауабында келтірді:
- 2022 жыл — 3,84;
- 2023 жыл — 3,14;
- 2024 жыл — 2,88.
Сегіз жылда жасөспірімдердің босануы екі есеге жуық қысқарды. Бірақ министрдің айтуынша, есепке алынатын жүктілік саны 2016 жылдан бері шамамен бір деңгейде тұр.
Жасөспірімдер неге жүкті болады: себептері
Денсаулық сақтау министрлігінің дерегінше, Қазақстанда жыныстық өмірді бастаудың орташа жасы — 16,8. Сауалнамаға қатысқан 15–19 жастағылар арасында аталған ең ерте жас — 12.
Үкіметтің сенаторға берген жауабында негізгі себептер көрсетілген:
- жасөспірімдер жүктіліктің қалай болатынын және жас кезде оның қандай қауіпті екенін аз біледі;
- ата-аналар балаларымен бұл тақырыпта сирек сөйлеседі, баласының әлеуметтік желідегі өмірін жөнді білмейді;
- интернетте түсіндірмесіз ашық контент көп;
- кейбір жағдайлар — зорлық-зомбылықтың салдары. Бас прокуратураның дерегінше, 2024 жылы кәмелетке толмағандарға қатысты сексуалдық сипаттағы 215 қылмыс тіркелген.
Мынаны білген жөн: Қазақстанда 16 жасқа толмаған адаммен жыныстық қатынас — жасөспірім «келіссе» де, қылмыс.
Мектептер не істеп жатыр: жыныстық тәрбие бар ма
Қазақстан мектептерінде жыныстық тәрбие бойынша жеке сабақ жоқ. 2024 жылғы ақпанда оқу-ағарту вице-министрі Наталья Жұмаділдаева мұндай пәнді енгізуге «әзірге мүмкіндігіміз жоқ» деді. Оның айтуынша, бұл тақырып биология сабақтарында және сынып сағаттарында қозғалады, ал басты рөл — ата-анада.
2025 жылғы мамырда оқу-ағарту министрі Ғани Бейсенбаев алдымен ата-аналардың жауапкершілігін арттыру керегін қайталады. Олар үшін педагогикалық қолдау орталықтары ашылды, онда психологтар баламен ер жету туралы қалай сөйлесу керегін үйретеді. 2025 жылғы наурызда сенатор жыныстық тәрбие сабақтарын енгізуді ұсынғанымен, бұл туралы шешім қабылданған жоқ.
Денсаулық сақтау министрлігі өз тарапынан «Аналар саулығы» бағдарламасын және балалар гинекологиясы бойынша 2023–2025 жылдарға арналған жол картасын жүзеге асырып келеді: контрацепцияға қолжетімділік, дәрігерлерді оқыту және түсіндіру жұмысы. 2025 жылғы мамырдағы Репродуктивтік денсаулық апталығында 3 600-ден астам кездесу мен дәріс өтіп, оларға 350 мыңнан астам адам қатысты.
Жағдай қалай өзгерді: мәселенің тарихы
Жүкті оқушылар санының өсуі туралы 2010 жылдардың ортасында көп жазылды. Тақырыпты әсіресе қазақ тілді басылымдар жиі көтерді, ал «Радиоточка» бұл материалдарға орыс тілді оқырмандар үшін шолу жариялап отырды. Министрлік салыстыруды бастайтын 2016 жыл ең жоғары көрсеткіш тіркелген жылдардың бірі болды: сол жылы 15–17 жастағы қыздар 2 745 бала дүниеге әкелді. Содан бері жасөспірімдердің босануы екі есеге жуық азайды. Отбасының қолдауынсыз қалған жас ананың жағдайы туралы жалғызбасты ана туралы мақалада жаздық.
Жасөспірім мен ата-ана қайда жүгіне алады
- Жастар денсаулық орталықтары. Елде олардың саны — 103, онда 10 жастан 29 жасқа дейінгі жастар қабылданады. Орталықтарда гинеколог, психолог және басқа дәрігерлер жұмыс істейді, контрацепция мен жүктілік туралы кеңес алуға болады. Мекенжайларын тұрғылықты жердегі емханадан білуге болады.
- Емхана. Балалар немесе жасөспірімдер гинекологы учаскелік дәрігердің жолдамасы бойынша қабылдайды.
- 111 сенім телефоны. Отбасы және балалар мәселелері жөніндегі бірыңғай байланыс орталығы, қоңырау тегін.
- Полиция — 102. Жүктілік зорлық-зомбылықтың салдарынан болса, бірден жүгіну керек.
