Қазақстан мен Өзбекстан бүгінде одақтас әрі ірі сауда серіктестері. 2025 жылы екі ел арасындағы тауар айналымы 4,8 млрд долларға жетті, ал 2026 жылғы қаңтар — мамыр айларында тағы 37%-ға өсіп, 2,3 млрд долларды құрады. Президенттер қойған мақсат — 10 млрд доллар. Қазақстандықтар көрші елдің басты туристерінің біріне айналды: 2025 жылы Өзбекстанға шамамен 2,7 млн Қазақстан тұрғыны барды. Бұдан он жыл бұрын мұндай көрсеткіштер мүмкін емес сияқты көрінетін.
Мирзиёев кезінде қарым-қатынас қалай өзгерді
Шавкат Мирзиёев Ислам Кәрімов қайтыс болғаннан кейін, 2016 жылғы қыркүйекте Өзбекстанды басқарды, ал сол жылғы желтоқсанда президент сайлауында жеңіске жетті. Сол кезде қазақстандық БАҚ, оның ішінде «Радиоточка» да, оқырмандарға жаңа өзбек басшысының кім екенін түсіндірді: оған дейін ол 13 жыл премьер-министр болған. Кәрімов тұсында көрші елдермен шекара жиі жабылып, сауда қиын жүретін. Мирзиёев басқа жолды таңдады — елді ашудан бастады.
2022 жылғы желтоқсанда Ташкентте Қасым-Жомарт Тоқаев пен Шавкат Мирзиёев Одақтастық қатынастар туралы шартқа және шекараны демаркациялау туралы шартқа қол қойды. Демаркация дегеніміз — қағаз жүзінде келісілген шекараны жергілікті жерде белгілермен көрсету. Осылайша 1990 жылдардан бері созылып келген мәселе шешілді.
2026 жылдың көктемінде екі ел басшылары Бұхара мен Түркістанда кездесті, ал 29 мамырда Астанада сауда-экономикалық ынтымақтастықтың жол картасына қол қойылды. Онда автоөнеркәсіп, энергетика, химия, металлургия, фармацевтика, логистика және ауыл шаруашылығы салаларындағы бірлескен жобалар бар.
Қазақстан мен Өзбекстанның тауар айналымы
Бұл көрсеткіштер 2026 жылғы шілдеде Ақтауда өткен Үкіметаралық комиссияның 23-отырысында айтылды. Отырысты премьер-министрлер Олжас Бектенов пен Абдулла Арипов жүргізді.
| Көрсеткіш | Мәні |
|---|---|
| 2025 жылғы тауар айналымы | 4,8 млрд доллар |
| 2026 жылғы қаңтар — мамырдағы тауар айналымы | 2,3 млрд доллар (+37%) |
| Бірлескен өнеркәсіптік жобалар | 1,8 млрд доллардан астам 80 жоба, оның 15-і іске қосылған |
| 2025 жылы теміржолмен тасылған жүк | 32,3 млн тонна (+16%) |
| Тауар айналымы бойынша мақсат | 10 млрд доллар |
Түркістан облысындағы шекарада «Орталық Азия» халықаралық өнеркәсіптік кооперация орталығы салынып жатыр. Оның екі бөлігі бар — қазақстандық және өзбекстандық, әрқайсысы өз елінің юрисдикциясында. Құрылысты 2026 жылдың соңында аяқтау жоспарланған, ал Сауда министрлігінің айтуынша, ресми ашылуы 2027 жылдың бірінші жартысында өтеді.
Өзбекстандағы туризм: қазақстандықтар неге барады
Өзбекстанның Ұлттық статистика комитетінің дерегі бойынша, 2025 жылы елге шамамен 11,7 млн шетелдік турист келген. Бұл алдыңғы жылмен салыстырғанда 3,7 млн-ға көп. Қазақстан үшінші орында тұр: шамамен 2,7 млн сапар. Одан тек Қырғызстан (3,3 млн) мен Тәжікстан (2,7 млн) озып тұр, ал Ресейден Қазақстан үш есеге жуық алда.
Қазақстандықтарға сапар үшін виза керек емес: Өзбекстанда 30 күнге дейін болуға болады. Жол да ыңғайлы — ұшақ рейстері, автобустар және Алматы — Ташкент пойызы бар. Ең көп баратын жерлер — Самарқанд, Бұхара, Хиуа және Ташкент. Екі ел шетелдік төлқұжатсыз, жеке куәлікпен кіру мәселесін де талқылап жатыр.
Өзбекстандағы реформалар: көрші ел не істеді
Мирзиёев билік құрған жылдары Өзбекстан бірнеше ірі реформа жүргізді. Олардың бастылары:
- 2017 жылғы қыркүйекте сум бағамы еркін жіберілді — халық пен бизнес валютаны еркін сатып ала бастады, доллардың «қара нарығы» жойылды;
- елге кіру жеңілдеді: ондаған ел азаматтары үшін виза алынып тасталды, қалғандарына электронды виза енгізілді;
- мақта алқаптарындағы мәжбүрлі еңбектен бас тартылды — 2022 жылы Халықаралық еңбек ұйымы мақта жинауда жүйелі мәжбүрлі еңбек пен бала еңбегі жоқ екенін мойындады;
- туризм мен көршілермен байланысқа басымдық берілді: бұрын жабылған шекара бекеттері ашылып, тарихи қалаларға қонақ шақыру белсенді жүргізіле бастады.
Қазақстанның көршісінен үйренуі тиіс нәрсе ретінде көбіне қонақжайлылық пен қызмет көрсету сапасы аталады. Бұл тақырып жаңа емес: 2010 жылдардың ортасында-ақ «Радиоточкада» қазақтарға өзбектің сыпайылығы мен мейірімділігі жетіспейтіні туралы колонка шыққан еді. Арада он жылға жуық уақыт өткенде Өзбекстанға келетін туристер санының өсуі жылы қабылдау мен жеңіл кіру тәртібіне жасалған бәс өзін ақтағанын көрсетіп отыр.
Өзбекстан ЕАЭО құрамына кірмейді, бірақ 2020 жылдың соңынан бері одақ жұмысына бақылаушы ретінде қатысады. ЕАЭО-ға қай елдер кіретіні туралы бөлек жаздық.
