SCAT — 1997 жылдан бері ұшып келе жатқан Шымкенттегі жеке қазақстандық әуе компаниясы. Оның тарихындағы ең ауыр оқиға — 2013 жылғы 29 қаңтарда Алматы маңында болған CRJ-200 апаты. Онда 21 адам қаза тапты. Одан кейін де бірнеше оқиға болды: апаттық қону, Ақтауда жерде шыққан өрт, Алматыда ұшақ құйрығының жолаққа тиюі. Бұл оқиғаларда ешкім қаза болған жоқ. 2026 жылы SCAT-та 40-қа жуық Boeing ұшағы бар, оның ішінде жаңа 737 MAX ұшақтары да бар.
2013 жылы Алматы маңындағы SCAT апаты
2013 жылғы 29 қаңтарда Көкшетаудан Алматыға ұшқан Bombardier CRJ-200 ұшағы тұманда қонуға бет алғанда әуежайдан шамамен 5 шақырым жерде құлады. 16 жолаушы мен экипаждың 5 мүшесі түгел қаза тапты.
Тергеуді Мемлекетаралық авиация комитеті (МАК) жүргізді. Қорытынды есеп 2015 жылғы наурызда ұсынылды. Комиссия техниканың істен шыққанын немесе мұз қату сияқты сыртқы себептерді таппады. Ұшақ күрт төмендей бастаған, бірақ мұның себебін нақты анықтау мүмкін болмады. МАК ең ықтимал факторлар ретінде мыналарды атады: командирдің жүрек ауруына байланысты жұмысқа ішінара қабілетсіз болып қалуы, екінші ұшқыштың ұшуды жеткілікті бақыламауы, экипаждың қатты күйзелісі және ұшқыштарды медициналық тексеруден өткізудегі бұзушылықтар.
2016 жылдың көктемінде Алматының Алмалы аудандық соты SCAT ұшу қызметінің директоры Вячеслав Артёменкоға көліктегі қауіпсіздік ережелерін бұзу туралы бап бойынша колония-қоныста бес жыл жаза тағайындады. Әуе компаниясы үкіммен келіспеді. 2016 жылғы 24 маусымда Алматы қалалық сотындағы апелляциядан кейін Артёменко қамаудан босатылды. SCAT өкілінің айтуынша, одан ұшу жұмысына қойылған шектеулер де алынған. Қаза болған ұшқыштарға қатысты іс тоқтатылды. Компания қаза болған 14 адамның туыстарымен бітімгершілік келісім жасап, 300 млн теңгеден астам көмек төлегенін хабарлады.
SCAT оқиғалары: хронология
2013 жылғы апаттан кейін әуе компаниясына назар күшейді. 2014 жылы «Радиоточка» SCAT ұшақтарымен болған төтенше оқиғалардың санын тіпті есептеп шыққан. Төменде ведомстволар мен БАҚ хабарлаған негізгі оқиғалар берілген:
| Күні | Ұшақ | Не болды |
|---|---|---|
| 29.01.2013 | CRJ-200 | Алматы маңындағы апат, 21 адам қаза тапты |
| 2013 жылғы ақпан | Ан-24 | Тараз — Алматы рейсі бүйірлік қауіпсіздік жолағына шығып кетті, зардап шеккен жоқ |
| 01.04.2014 | Boeing 757 | Бангкок — Астана рейсі: сол жақ тіректегі тежегіш істен шығып, төрт доңғалақ тозды, зардап шеккен жоқ |
| 07.04.2014 | Boeing 737 | Шымкент — Астана рейсі: шассидегі ақауға байланысты апаттық қону, жолаққа көбік себілді |
| 16.06.2015 | Boeing 737 | Ақтауда қызмет көрсету кезінде жерде өрт шықты, ұшақ есептен шығарылды, зардап шеккен жоқ |
| 26.07.2018 | Boeing 757 | Алматыда екінші айналымға кеткенде құйрығы жолаққа тиді, бортта 233 адам болды, зардап шеккен жоқ |
| 01.08.2024 | Boeing 737 | Астана әуежайындағы тұрақта фюзеляж зақымданды, 20 рейстің кестесі өзгерді |
Ақтаудағы өрт бойынша комиссия от алдыңғы багаж бөлімінен шыққанын анықтады. Себебі — жердегі көзден оттегі толтыру кезінде оттегі шлангісінің жарылуы. 2018 жылғы оқиғаны Инвестициялар және даму министрлігінің бейінді бөлімшесі тергеді. Sputnik Қазақстан мәліметінше, 2024 жылы Астанада ұшақты әуежай қызметкері зақымдаған. Мұндай жағдайлар жиілегендіктен, Көлік министрлігі Авиациялық әкімшілікке әуежайды жоспардан тыс тексеруді тапсырды.
Қауіпсіздікті тексеру және ЕО-ға ұшуға тыйым
2009 жылдан бастап Air Astana-дан басқа қазақстандық әуе компаниялары Еуропалық одаққа ұша алмады: ел ЕО-ның ұшу қауіпсіздігі тізіміне енген еді. 2016 жылғы желтоқсанда Еуропалық комиссия барлық қазақстандық әуе компанияларын бұл тізімнен шығарды. 2018 жылы SCAT IATA-ның толық мүшесі болып, ЕО-ға алғашқы тұрақты рейсін — Вильнюсқа ашты.
Boeing 737 MAX — бөлек әңгіме. 2019 жылғы наурызда Lion Air мен Ethiopian Airlines апаттарынан кейін бұл ұшақтар бүкіл әлемде, соның ішінде Қазақстанда да тоқтатылды. SCAT 2021 жылғы ақпанда MAX ұшақтарын тұрақты рейстерге қайтарды. Солтүстік Америкадан тыс жерде мұны алғашқылардың бірі болып жасады.
2026 жылғы SCAT әуе компаниясы: ұшақ паркі мен иелері
Boeing деректері бойынша, 2026 жылғы сәуірде SCAT-та 40-қа жуық ұшақ болды. Оның тоғызы — Boeing 737-8, бесеуі — 737-9. Сол кезде компания тағы бес 737-9 ұшағына тапсырыс берді. Әуе компаниясының президенті — Владимир Денисов. Forbes Kazakhstan мәліметінше, SCAT-тың 57%-ы соған, 43%-ы Владимир Сытникке тиесілі.
2026 жылы SCAT Шымкенттен Қарағанды, Қостанай, Бішкек, Новосибирск, Санкт-Петербург және Түменге, ал Астанадан Ұлан-Баторға рейстер ашты. SCAT-тың Air Astana, FlyArystan және басқа тасымалдаушылар арасындағы орны туралы Қазақстан әуе компаниялары шолуында жаздық.
Қазақстанда әуе компанияларының қауіпсіздігін Қазақстанның Авиациялық әкімшілігі қадағалайды, ал салаға Көлік министрлігі басшылық етеді. Рейстердің кешігуі мен тоқтатылуына қатысты шағымды eOtinish порталы арқылы Азаматтық авиация комитетіне жолдауға болады.
