Қазақстанда ішкі рейстерді алты жолаушылар әуе компаниясы орындайды: Air Astana, FlyArystan, SCAT, Vietjet Qazaqstan (бұрынғы Qazaq Air), «Оңтүстік аспан» («Южное небо») және «Жетісу». Олардың төртеуі — Air Astana, FlyArystan, SCAT және Vietjet Qazaqstan тұрақты халықаралық рейстер де орындайды. Ең ірі ойыншы — Air Astana тобы, оның 41%-ы «Самұрық-Қазына» қорына тиесілі. Көлемі жағынан екінші орында — Шымкенттегі жеке SCAT компаниясы.
Қазақстан әуе компанияларының тізімі және иелері
| Әуе компаниясы | Базасы | Ұшақ паркі | Иелері |
|---|---|---|---|
| Air Astana | Алматы, Астана | 34 ұшақ (2025 жылдың соңы) | Жария компания: «Самұрық-Қазына» — 41%, БЖЗҚ — 6,5%, қалған акциялар биржадағы инвесторларда |
| FlyArystan | Алматы, Астана және басқа қалалар | 28 ұшақ (2025 жылдың соңы) | 100% — Air Astana |
| SCAT | Шымкент | Негізі — Boeing 737 MAX, 2026 жылғы сәуірде мұндай 14 ұшақ болған | Владимир Денисов — 57%, Владимир Сытник — 43% |
| Vietjet Qazaqstan (бұрынғы Qazaq Air) | Астана | Bombardier Q400 турбовинтті ұшақтары | 51% — Central Asia Aviation Holdings пен Kazasia Holdings консорциумы, 49% — «Самұрық-Қазына» |
| «Оңтүстік аспан» | Шығыс Қазақстан | Жергілікті әуе желілеріне арналған шағын ұшақтар | SCAT бақылайды |
| «Жетісу» | Талдықорған | Лизингтегі екі L-410 | Мемлекеттік компания |
Ұшақ паркі мен иелері туралы деректер компаниялардың 2025 жылғы есептерінен, «Самұрық-Қазына» мен Азаматтық авиация комитетінің хабарламаларынан және Forbes Kazakhstan жарияланымдарынан алынды.
Air Astana кімге тиесілі
Air Astana — ұлттық тасымалдаушы. Компания 2024 жылғы ақпанда IPO өткізді: оның акциялары мен депозитарлық қолхаттары Қазақстан қор биржасында, АХҚО биржасында (AIX) және Лондон қор биржасында саудаланады. Яғни үлесті кез келген инвестор сатып ала алады.
2026 жылғы 1 қаңтарда акционерлер құрамы мынадай болды: «Самұрық-Қазына» — 41%, британдық BAE Systems — 6,85%, Бірыңғай жинақтаушы зейнетақы қоры — 6,5%, Citibank номиналды ұстаушысы (ол арқылы шетелдік инвесторлар иелік етеді) — 37,53%. 2026 жылғы наурызда BAE Systems өзінің барлық бағалы қағазын институционалдық инвесторларға сататынын жариялады.
Топқа 2019 жылы ұша бастаған FlyArystan лоукостері кіреді. 2025 жылы топ 9,7 млн жолаушы тасыды (+7,9%), табысы 1,45 млрд доллар болды, ал ұшақ паркі 62-ге жетті. Air Astana 2030 жылдың соңына қарай паркті 86 ұшаққа жеткізуді жоспарлап отыр.
SCAT пен «Оңтүстік аспанның» иесі кім
SCAT 1997 жылы Шымкентте тіркелген. Бұл — жеке компания. Есептерге сілтеме жасаған Forbes Kazakhstan деректері бойынша, оның 57%-ы компания президенті Владимир Денисовқа, 43%-ы Владимир Сытникке тиесілі. 2025 жылы SCAT табысы 322,5 млрд теңгеге, таза пайдасы 39,3 млрд теңгеге өсті. 2024 жылғы қаңтардан бастап компания Шымкент әуежайын да басқарады.
SCAT 2014 жылы құрылған «Оңтүстік аспан» өңірлік әуе компаниясын бақылайды. Ол Семей — Үржар және Өскемен — Зайсан жергілікті бағыттарында ұшады, жүк чартерлерін де орындайды. 2026 жылғы сәуірде оның акционерлері құрамынан екі серіктес — Александр Халев пен Александр Паршин шықты. Forbes Kazakhstan мәліметінше, осыдан кейін SCAT жалғыз акционер болып қалды.
Vietjet Qazaqstan болған Qazaq Air және «Жетісу»
Qazaq Air компаниясын «Самұрық-Қазына» қоры өңірлік рейстер үшін 2015 жылы іске қосты. 2025 жылғы 6 мамырда қор акциялардың 51%-ын Central Asia Aviation Holdings Limited (Aviation Holdings тобы) мен Kazasia Holdings Limited консорциумына берді. Kapital.kz деректері бойынша, Kazasia компаниясын VietJet лоукостерінің иесі — вьетнамдық Sovico Group ұсынған. Қорда 49% қалды, оны бес жыл ішінде жергілікті инвесторға сатуы мүмкін. Мәміленің шарты — әуе компаниясының 38 млрд теңге қарызын өтеу. 2026 жылғы мамырда тасымалдаушы ресми түрде Vietjet Qazaqstan брендіне көшті. Компания алғашқы төрт ірі ұшақты 2027 жылы күтеді, ал жоспарда кемінде 20 Boeing 737-ден тұратын парк бар.
«Жетісу» — 1994 жылы тіркелген шағын мемлекеттік әуе компаниясы. 2025 жылдың қорытындысы бойынша оның табысы 101,6 млн теңге, шығыны 770,3 млн теңге болды, екі L-410 ұшағы бойынша лизинг қарызы — 2,39 млрд теңге. 2026 жылғы мамырда оны сенімгерлік басқаруға беруге әрекет жасалды, бірақ саудаға бірде-бір өтінім түспеді.
Нарық қалай өзгерді
Он жыл бұрын тізім ұзынырақ, ал иелері басқа болған. 2010 жылдардың ортасында «Радиоточка» порталы ел әуе компанияларының кімге тиесілі екенін талдаған кезде Air Astana «Самұрық-Қазына» (51%) мен BAE Systems (49%) бірлескен кәсіпорны еді. Ол кезде қазір жоқ жеке тасымалдаушылар да ұшқан. Мысалы, Bek Air әуе компаниясы 2019 жылғы желтоқсанда Алматы маңындағы апаттан кейін сертификатынан айырылды.
Қазір нарық шетелдік компаниялар есебінен өсіп келеді. Forbes Kazakhstan келтірген Азаматтық авиация комитетінің деректері бойынша, 2025 жылдың соңында Қазақстанға тұрақты халықаралық рейстерді 39 әуе компаниясы орындаған, оның 35-і — шетелдік. Әр әуе компаниясының сертификатын Азаматтық авиация комитетінің сайтынан тексеруге болады.
