Ақтөбедегі теракт 2016 жылғы 5 маусымда болды. Қарулы топ алдымен екі қару-жарақ дүкеніне, кейін Ұлттық ұланның әскери бөліміне шабуыл жасады. Сотта айтылған деректер бойынша 8 адам қаза тапты, оның үшеуі — әскери қызметші. Күштік құрылымдар 18 шабуылдаушыны жойып, 9-ын ұстады. 2016 жылғы қарашада жеті қатысушы өмір бойы бас бостандығынан айырылды.
2016 жылғы 5 маусымда Ақтөбеде не болды
Жексенбі күні таңертең бір топ ер адам қаланың әр жеріндегі екі қару-жарақ дүкеніне басып кірді. Соның бірі — «Паллада» дүкені. Шабуылдаушылар күзетшілерді, сатушылар мен сатып алушыларды өлтіріп, қаруды алып кетті. Содан кейін олар жолаушылар автобусын басып алып, Ұлттық ұланның 6655 әскери бөлімінің қақпасын бұзып кірді.
Бөлімдегі қару қоймасын басып алу мүмкін болмады — әскерилер тойтарыс берді. Онда үш адам қаза тапты: майор Даниэль Майлыбаев, кіші сержант Берікжан Қалиев және қатардағы жауынгер Досбол Сапар. Олар қайтыс болғаннан кейін марапатталды. «Батыс» өңірлік қолбасшылығының баспасөз қызметі хабарлағандай, тағы алты әскери қызметші жараланды.
Қалада терроризмге қарсы операция режимі енгізілді. Топтың қалған мүшелерімен атыс 10 маусымға дейін созылды. 9 маусым ұлттық аза тұту күні болып жарияланды. Бүкіл елде 2017 жылғы 15 қаңтарға дейін террористік қауіптің «сары» (қалыпты) деңгейі сақталды.
Ақтөбедегі терактта қанша адам қаза тапты
Дереккөздердегі сандар сәл өзгеше. Алғашқы күндері ІІМ жеті адам қаза тапқанын айтты: төрт бейбіт тұрғын және үш әскери. Кейін, оның ішінде сотта, 8 адам қаза тауып, 38 адам зардап шекті деп айтылды.
| Кім | Саны |
|---|---|
| Қаза тапқандар (сотта айыптаушы келтірген дерек) | 8 адам, оның 3-еуі әскери қызметші |
| Зардап шеккендер | 38-ге жуық адам |
| Жойылған шабуылдаушылар | 18 |
| Ұсталған шабуылдаушылар | 9 |
Қаза тапқан төрт бейбіт тұрғынның отбасына Ақтөбе облысының әкімдігі 5 млн теңгеден көмек берді.
Шабуылды кім жасады және не үшін: болжамдар
Билік шабуылдаушыларды радикалды салафизм ағымының жақтаушылары деп атады. Президент Нұрсұлтан Назарбаев топ нұсқауды шетелден алғанын мәлімдеді. Оның сөзінше, мақсат — елде хаос туғызып, «түрлі түсті революция» жасау еді. Бұл — жаппай тәртіпсіздік арқылы билікті ауыстыру әрекетінің атауы.
Ол күндері басқа да болжамдар айтылды. Сарапшылар содырлар колониядағы сотталған салафиттерді босатқысы келген болуы мүмкін деп санады. Шабуылдаушылардың дүкендерден қаруды оңай алғаны да талқыланды. Дүкендер мен базарлар жабылып, адамдар көшеге шықпай отырған «тоқырау» күндері қалаға қаншаға түскені де бөлек есептелді. Бұл болжамдар туралы 2016 жылы «Радиоточка» да жазған.
Ақтөбе теракты бойынша сот үкімі
Сотта 29 адамның ісі қаралды. Үкім 2016 жылғы қарашада жарияланды:
- өмір бойы бас бостандығынан айыру — шабуылға тікелей қатысқан 7 адам;
- 20 және 22 жыл — тағы екі қатысушы;
- 2 жылдан 5 жылға дейін — хабарламағаны үшін 18 адам: олар дайындық туралы біліп, үндемеген;
- 4 жыл бас бостандығынан айыру немесе шектеу — жасырғаны үшін екі адам.
Апелляциялық сот тоғыз қатысушыға шығарылған үкімді өзгеріссіз қалдырды. Хабарламағаны және жасырғаны үшін сотталған 19 адамның мерзімі Тәуелсіздіктің 25 жылдығына орай рақымшылық бойынша төрттен бірге қысқарды. Шабуыл кезінде бөлімде тығылып қалған екі әскери қызметші бөлек сотталды: олар 4,5 және 3,5 жылға колонияға жіберіліп, әскери атағынан айырылды.
Теракттан кейін не өзгерді
Ең басты өзгеріс қару сатуға қатысты болды. 2016 жылғы 22 желтоқсандағы заң бойынша қару-жарақ дүкендері тұрғын үйлерде және адам көп жиналатын жерлердің жанында жұмыс істей алмайды. Иелеріне бөлек ғимараттарға көшу үшін 2018 жылғы шілдеге дейін мерзім берілді. Қаруды сақтауға бақылау да күшейтілді. «Қорамсақ» қауымдастығының дерегінше, елдегі 103 қару-жарақ дүкенінің үштен бірге жуығы жабылды немесе қару сатуды тоқтатты.
Ақтөбе оқиғасы кеңірек тарихтың бір бөлігі — бұл туралы Қазақстандағы терактілер шежіресі туралы материалдан оқи аласыз. Бір жарым айдан кейін, 2016 жылғы 18 шілдеде, Алматыдағы атыс болды. Жыл сайын 5 маусымда 6655 әскери бөлімінде және қалада қаза тапқандарды еске алу рәсімдері өтеді.
