«100 нақты қадам» — Нұрсұлтан Назарбаев 2015 жылғы мамырда жариялаған Ұлт жоспары. Бұл бес институционалдық реформаны жүзеге асыруға арналған шаралардың егжей-тегжейлі тізімі: кәсіби мемлекеттік аппарат, заңның үстемдігі, индустрияландыру, қоғам бірлігі және есеп беретін мемлекет. Жаңғырту жөніндегі ұлттық комиссияның соңғы ресми есебі бойынша (2021 жылғы желтоқсан) 100 қадамның 76-сы орындалды. Тағы 24 қадам аяқталмай қалды, олардың басым бөлігі экономикаға қатысты.
Бес институционалдық реформа деген не
Назарбаев бес реформа туралы 2015 жылғы 11 наурызда, мерзімінен бұрын өтетін президент сайлауына кандидат ретінде ұсынылған кезде мәлімдеді. Президент жеке бағдарлама емес, мемлекетті қайта құрудың бес үлкен бағытын ұсынды. Екі айдан кейін жоспардың өзі шықты: нақты мерзімі мен жауапты ведомствосы көрсетілген 100 қадам.
- Кәсіби мемлекеттік аппарат — шенеуніктерді қалай іріктеу, қызметін өсіру және бағалау.
- Заңның үстемдігі — сот пен полицияның жұмысы.
- Индустрияландыру және экономикалық өсу — инвесторлар, жекешелендіру, салық, білім, медицина. Ең үлкен бағыт: 50 қадам.
- Бірегейлік пен бірлік — ортақ құндылықтар және қоғам бірлігі.
- Есеп беретін мемлекет — биліктің ашықтығы, халық алдындағы есеп, мемлекеттік қызметтер.
Әр қадам — бір шара: жаңа заң, жаңа ведомство немесе жаңа жүйе. Мысалы, сот отырыстарын бейнеге түсіру, астанадағы қаржы орталығы немесе кеңестік құрылыс нормаларын еуропалық нормаларға ауыстыру.
Қанша қадам орындалды: бағыттар бойынша қорытынды
Деректер Үкіметтің 2021 жылғы 22 желтоқсанда Жаңғырту жөніндегі ұлттық комиссия отырысында берген есебі бойынша алынды:
| Бағыт | Барлық қадам | Орындалды |
|---|---|---|
| Кәсіби мемлекеттік аппарат | 15 | 13 |
| Заңның үстемдігі | 19 | 19 |
| Индустрияландыру және экономикалық өсу | 50 | 31 |
| Бірегейлік пен бірлік | 6 | 3 |
| Есеп беретін мемлекет | 10 | 10 |
| Барлығы | 100 | 76 |
Жоспар баяу орындалды. 2019 жылғы қыркүйекте 58 қадам бақылаудан алынды, 2020 жылғы ақпанда — 65, 2020 жылғы желтоқсанда — 71. Ең көп қарыз экономика бағытында қалды: 50 қадамның 19-ы.
100 қадамның қайсысы шын орындалды
- Сот. Сот отырыстарын аудио- және бейнежазбаға түсіру енгізілді (20-қадам).
- Қаржы орталығы. 24 және 70–73-қадамдар бойынша конституциялық заң қабылданды. 2018 жылы «Астана» халықаралық қаржы орталығы (АХҚО) ашылды. Оның AIX биржасы, AFSA реттеушісі және ағылшын құқығы негізінде жұмыс істейтін соты бар.
- Құрылыс. Кеңестік ҚНжЕ еуропалық нормаларға — Еурокодтарға ауыстырыла бастады (49-қадам).
- Авиация. Әуе тасымалын реттеу реформасы жүрді (68-қадам): 2019 жылы «Қазақстанның авиациялық әкімшілігі» АҚ құрылды. Елордада «ашық аспан» режимі енгізіліп, үш жылда 19 жаңа бағыт ашылды.
Үкімет есебі бойынша толық орындалған бағыттар екеу ғана: заңның үстемдігі және есеп беретін мемлекет.
Не орындалмады
2021 жылдың соңында 24 қадам жабылмай қалды: мемлекеттік аппарат бойынша 2, экономика бойынша 19, бірегейлік пен бірлік бойынша 3. Үкімет 2022 жылғы жоспарда геология мен жер қойнауын пайдалануды, медицина мен фармацевтиканы, энергетика мен цифрландыруды атады.
2020 жылы Үкімет мына қадамдармен әлі де жұмыс істеп жатты: кеден және салық жүйелерін біріктіру, жеке медицинаны дамыту, мемлекеттік функциялардың бір бөлігін бизнеске беру, мемлекеттік органдар мен әкімдіктер жанындағы қоғамдық кеңестердің рөлін күшейту.
Кейбір қадамдар жылдарға созылды. Мысалы, 12 жылдық мектеп біліміне көшу және мектептерді жан басына шаққандағы қаржыландыру (76-қадам) 2019 жылы әлі «жұмыс үстінде» болды, оның бағдары — 2021 жыл. Жергілікті өзін-өзі басқару бюджеттері жоспар қабылданғаннан бес жыл өткен соң, 2020 жылдан бастап қана жұмыс істеуге тиіс еді.
2021 жылдан кейін Ұлт жоспарына не болды
2021 жылғы желтоқсандағы есеп — ашық ресми дереккөздердегі жоспардың соңғы жиынтық қорытындысы. 2022 жылдан бастап реформалар жаңа құжаттар бойынша жүріп жатыр, соның ішінде 2022 жылғы Конституцияға енгізілген түзетулер мен 2026 жылғы жаңа Конституция бойынша. Ұлт жоспарынан кейін қандай мақсаттар қойылғанын Үшінші жаңғырту туралы материалдан оқуға болады.
