2026 жылы Қазақстан үшін басты киберқауіп — вирустар мен дербес деректердің жылыстауы. KZ-CERT компьютерлік оқыс оқиғаларға ден қою ұлттық қызметінің дерегінше, 2026 жылдың бірінші жартысында елде 24,3 мың оқыс оқиға тіркелді, бұл былтырғыдан 30% аз. Бірақ вирустар, желілік құрттар мен трояндар 2,3 есе көбейді: бұл 2011 жылдан бергі рекорд. Соңғы жылдардағы ең ірі жылыстау 2025 жылғы маусымда болды — желіге қазақстандықтар туралы 16 млн-ға жуық жазба тарап кетті. Билік eGov бұзылғанын жоққа шығарады.
Қазақстанда кибершабуыл мен оқыс оқиға қанша
Оқыс оқиға — компьютер мен деректерге қатер төндіретін кез келген жағдай: вирус жұқтыру, бұзып кіруге әрекет, құпиясөзді алдап алатын фишинг сайты. KZ-CERT мұндай статистиканы 2011 жылдан бері жүргізеді.
| Оқыс оқиға түрі | 2025 жылғы I жартыжылдық | 2026 жылғы I жартыжылдық |
|---|---|---|
| Барлығы | 34,8 мың | 24,3 мың |
| Вирустар, құрттар, трояндар | шамамен 8,9 мың | 20,4 мың |
| Ботнеттер (вирус жұққан компьютерлер желісі) | 24,8 мың | 3 мың |
| Фишинг | 774 | 353 |
| Рұқсатсыз қол жеткізу және деректі өзгерту | 10 | 266 |
| DDoS-шабуылдар | 7 | 2 |
Сол жартыжылдықта ақпараттандыру саласындағы қылмыстар бойынша қылмыстық істер азайды: 151-дің орнына 82. Бірақ бұл статистикаға интернет-алаяқтық кірмейді. Оны бөлек бап бойынша есептейді, ал адамдардың қалтасына ең қатты соққы беретін де — осы алаяқтық.
Дербес деректердің ірі жылыстауы: 11 млн-нан 16 млн адамға дейін
Ұзақ уақыт бойы 2019 жылы 11 млн-ға жуық қазақстандықтың деректері жылыстағаны рекорд саналды. 2025 жылғы маусымда шамамен 16,3 млн жазбасы бар база пайда болды: аты-жөні, ЖСН, туған күні, мекенжайы мен телефон нөмірі. Цифрлық даму министрлігі жылыстауды растап, тексеру бастады. Кейін вице-министр Досжан Мұсалиев базаны Жетісу облысындағы коллекторлық агенттік қызметкерлерінен тапқанын және ол жылдар бойы жиналуы мүмкін екенін хабарлады.
F6 компаниясының есебінше, 2025 жылы қазақстандықтар туралы шамамен 25,9 млн жол дерек ашық қолжетімді болып қалды, оның 16 млн-ы сол бір жылыстауға тиесілі. 2026 жылдың бірінші жартысында мұндай жағдай көбейді — 12 рет, яғни бүкіл 2025 жылдағыдай. Бірақ олардың көлемі аз: барлығы шамамен 1,3 млн жол. Ұрланған жазбалардың 79%-ы мемлекеттік секторға тиесілі.
eGov бұзылды ма
2026 жылғы тамызда көлеңкелі форумда көлемі 2,7 ГБ мұрағат сатылды. Сатушы оны «eGov-тан бұзып алынған» шамамен 15 млн адам туралы 47 млн жазба деп мәлімдеді. Жасанды интеллект және цифрлық даму министрлігі үлгілерді тексеріп, олардың құрылымы мемлекеттік жүйелерге сәйкес келмейтінін, электрондық үкіметтің бұзылғанына белгі жоқ екенін айтты. Сатушыны полиция іздеп жатыр. Сарапшылардың болжамынша, мұрағат бұрынғы жылыстаулардан жиналған болуы мүмкін.
Мемлекеттік порталдарға шабуыл бұрын да болған. 2020 жылғы мамырда egov.kz, мемлекеттік сатып алу порталы және басқа да мемлекеттік сайттар DDoS-шабуылдан дұрыс жұмыс істемей қалды. Сұраныстар 48 елдегі 550-ден астам мекенжайдан келген. Ол кезде дербес деректер зардап шекпегені айтылды. Ал 2016–2017 жылдары қазақстандық БАҚ-та барлық мемлекеттік сайтты бір мезетте «құлатуға» болады деген ескертулер айтылды. Саясаттанушы Досым Сәтбаев ақпараттық қауіпсіздік туралы көбіне журналистер мен сарапшылар ғана айтатынына налыған. Мемлекет бұған «Қазақстанның киберқалқаны» тұжырымдамасымен жауап берді, оны Үкімет 2017 жылғы 30 маусымда бекітті.
Киберқауіпсіздікке кім жауап береді және заңдарда не өзгерді
- Жасанды интеллект және цифрлық даму министрлігі (2025 жылғы қыркүйекте құрылды) — Ақпараттық қауіпсіздік комитеті арқылы. Министрлік жанында CERT ден қою қызметі мен жеті жедел орталығы бар Ақпараттық қауіпсіздікті қамтамасыз етудің ұлттық үйлестіру орталығы жұмыс істейді.
- ҰҚК — аса маңызды цифрлық объектілердің қорғалуын қадағалайды.
- Полиция — кибералаяқтық пен басқа да киберқылмыстарды тергейді.
2025 жылғы қыркүйекте Президент киберқауіпсіздік мәселесі бойынша Қауіпсіздік кеңесін өткізіп, дербес деректерді қорғау мен жылыстау үшін жауапкершілікті күшейтуді басты басымдықтардың бірі деп атады. 2026 жылғы 9 қаңтарда ол Цифрлық кодекске, ал 2026 жылғы 24 маусымда цифрландыру және дербес деректерді қорғау туралы заңға қол қойды. Заң бойынша дербес деректер қауіпсіздігін бұзу тізілімі құрылады, адамның келісімінсіз деректерді цифрлық жүйелерден жеке файлдарға көшіруге тыйым салынады, ал ҰҚК аса маңызды объектілерді тексеру жөнінде көбірек өкілеттік алды. Жұмыс берушілер енді қызметкерлерді киберқауіпсіздік талаптарымен таныстыруға міндетті.
Өзіңізді қорғаудың ең оңай жолы: күмәнді хабарламалардағы сілтемелерді ашпаңыз, SMS-тегі кодты ешкімге айтпаңыз, банк қосымшаларында екі факторлы кіруді қосыңыз. Министрлік цифрлық қауіпсіздік жөніндегі кеңестерді CITIZENSEC.KZ және NOMADGUARD.KZ порталдарында жариялайды.
