Қазақстанда 11 қазанда «Төлемдер және төлем жүйелері мәселелері бойынша ҚР кейбір заңнамалық актілеріне өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» заң күшіне енді. Енді шетелдік қаржы алатын жеке және заңды тұлғалар бұл туралы салық органдарына хабарлауға, өз материалдарын таңбалауға және қаражаттың жұмсалуы туралы есеп беруге міндетті. Түзетулер 24 нормативтік актіге, оның ішінде Салық кодексіне, ӘҚБтК-ге, Қылмыстық кодекске және «ҚР ұлттық қауіпсіздігі туралы» заңға енгізілді. Қаржы алушыларға арналған жаднаманы «Радиоточка» «Ұлттық және халықаралық даму бастамалары институты» қоғамдық қорымен (ҚҚ «ИНМИР») бірлесіп әзірледі.
Заң шет мемлекеттерден, халықаралық және шетелдік ұйымдардан, шетелдіктерден, оның ішінде жеке адамдардан, сондай-ақ азаматтығы жоқ адамдардан ақша не мүлік алатындарға қатысты. Ол ҚР резиденттеріне де қолданылады. Қазақстанның халықаралық шарттары бойынша алынған қаражат пен шетелден материалдық көмек ретінде келген жеке аударымдар бұған жатпайды. Шетелдік компанияларда еңбек шартымен жұмыс істейтін қызметкерлерге бұл талаптар қолданылмайды.
Кітап пен компьютерден бастап көлік пен ғимаратқа дейінгі кез келген мүлік және 1 теңгеден басталатын кез келген сома қаржыландыру саналады. Бұған халықаралық гранттар, мысалы, БҰҰ немесе ЕҚЫҰ желісі бойынша сарапшыларға төленетін ақы, блогерлердің табысы, журналистердің халықаралық ұйымдар есебінен баспасөз турларына баруы жатады.
Заң қызметтің үш түрін қамтиды: заң көмегі, қоғамдық пікір сауалнамалары мен әлеуметтанулық зерттеулер (коммерциялықтарынан басқа), сондай-ақ ақпаратты жинау, талдау және тарату (коммерциялық қызметтен басқа). Қоғам белсенділерінің айтуынша, Мемлекеттік кірістер комитеті нотариат пен адвокатураның заң көмегіне жатпайтынын түсіндірген. Ал сарапшылар заң талабына көптеген ҮЕҰ, КЕҰ және қоғамдық қорлар ілігеді деп есептейді.
Хабарлама мәміле жасалған күннің келесі күнінен бастап 10 жұмыс күні ішінде тіркелген жердегі МКК бөлімшесіне қағаз түрінде немесе ЭЦҚ арқылы салық төлеушінің кабинеті арқылы тапсырылады. Мәміле бұзылса, бұл туралы үш жұмыс күні ішінде хабарлау керек. Қаражаттың жұмсалуы туралы есеп тоқсаннан кейінгі екінші айдың 15-інен кешіктірілмей тапсырылады: 2016 жылдың төртінші тоқсанында алынған ақша үшін 2017 жылғы 15 ақпанға дейін. Қаражат толық жұмсалғанша есеп беру керек. Талапты бұзғаны үшін 100-ден 300 АЕК-ке дейін айыппұл, ал шетелдік ақшаны пайдаланып жасалған жекелеген қылмыстар үшін қылмыстық жауапкершілік қарастырылған.
Заңгерлер мен қоғам белсенділерінің заңға қатысты сұрақтары көп. Есеп нысаны дайын, бірақ оны толтыру өлшемдері жоқ. Есепте әр алушыны көрсету талап етіледі: мысалы, семинар қатысушыларының тұруына ақы төлеген ҮЕҰ олардың әрқайсысын шығыс ордерінің нөмірімен қоса атап шығуы тиіс. Заңгерлердің пікірінше, шетелдік қаржы алушылардың ашық онлайн-базасы ақпаратты қорғау туралы заңға қайшы, өйткені есептерде жеке деректер болады. Сарапшылардың айтуынша, кейбір мемлекеттік кірістер басқармалары ережені өздері білмегендіктен есептерді қабылдаудан бас тартып жүр.
Қоғам белсенділері 1 теңге шегін шындыққа сай емес деп санайды және оны көтеруге күш салмақ. Заңгерлер заң көмегі туралы тармақта коммерциялық қызмет жөнінде ескертпе жоқ екенін, сондықтан оған барлық заң фирмалары мен бүкіл консалтинг формалды түрде ілігетінін айтады. Сонымен қатар заңнамада «коммерциялық қызмет» ұғымының анықтамасы жоқ, тек «кәсіпкерлік» бар. Сарапшылардың сөзінше, бұл шатасуды тіпті МКК қызметкерлері де түсіндіре алмаған. «ҚР халықаралық шарттары негізінде» алынған қаражаттың қайсысы екені де белгісіз.
ҚҚ «ИНМИР» ресми мәселелер реттелгенге дейін заңның орындалуына мораторий енгізуді сұрап өтініш дайындап жатыр. Қоғам белсенділері есеп нысанын жеңілдету үшін МКК-мен бірге жұмыс істеп жүр, мемлекеттік орган олардың ұсыныстарын қарауға уәде берді.
«Радиоточка» материалдары бойынша.
