2026 жылы қазақстандық құқықтағы басты оқиға — жаңа Конституция. Ол 15 наурызда референдумда қабылданып, 1 шілдеде күшіне енді. Енді заңдарды Сенат пен Мәжіліс емес, бір палаталы Құрылтай қабылдайды. Сонымен қатар 1 қаңтардан бастап жаңа Салық кодексі қолданылып жүр: ҚҚС 16 пайызға көтерілді, жеке табыс салығы прогрессивті болды. Болашақ заңдарға кез келген азамат ықпал ете алады. Ол үшін «Ашық НҚА» порталында жобаға ескерту жазуға немесе epetition.kz сайтында петицияға 50 мың қол жинауға болады.
2026 жылы қандай жаңа заңдар күшіне енді
Төменде жылдың басты өзгерістері күні бойынша берілген. Теңгедегі сомалар 2026 жылғы республикалық бюджет көрсеткіштері бойынша көрсетілді.
| Күні | Не өзгерді |
|---|---|
| 1 қаңтар | Жаңа Салық кодексі: ҚҚС 12 пайыздың орнына 16 пайыз, ҚҚС бойынша міндетті тіркелу шегі — 40 млн теңге. Жеке табыс салығы: жылдық табыстың 8500 АЕК-ке дейінгі бөлігіне 10 пайыз, одан асатын бөлігіне 15 пайыз |
| 1 қаңтар | АЕК — 4325 теңге, ең төмен жалақы — 85 000 теңге, ең төмен зейнетақы — 69 049 теңге, ең төмен күнкөріс деңгейі — 50 851 теңге |
| 19 наурыз | Банктер және банк қызметі туралы жаңа заң. Цифрлық теңге қолма-қол ақшамен қатар заңды төлем құралы болды |
| 1 шілде | Жаңа Конституция. Екі палаталы парламенттің орнына партиялық тізіммен сайланатын 145 депутаттан тұратын Құрылтай |
| 1 шілде | Құрылыс кодексі, «Мемлекеттік қызмет туралы» жаңа заң. Ипотека мөлшерлемесі (ЖТСМ) 20 пайызбен шектелді. Шетелдік интернет-дүкендерден келетін 200 еуроға дейінгі сәлемдемелерге баж салынбайды |
| 2 қыркүйек | Психологиялық қызмет туралы заң: психологтардың мемлекеттік тізілімі пайда болды |
| 7 қыркүйек | Салымшылар зейнетақы жинағының 100 пайызына дейінгі бөлігін жеке басқарушыларға бере алады (бұрын — 50 пайызға дейін) |
23 тамызда Құрылтай сайлауы өтті, қыркүйектен бастап ол толық жұмыс істеп жатыр. Жаңа парламенттің құрылымы туралы Құрылтай туралы мақалада жаздық.
«Ашық НҚА» деген не және оны қалай пайдалану керек
«Ашық НҚА» — legalacts.egov.kz мемлекеттік порталы. Министрліктер мен басқа да мемлекеттік органдар заң, кодекс, қаулы және бұйрық жобаларын қабылдамас бұрын осы порталға жариялауға міндетті. Талқылау жүріп жатқанда кез келген адам жобаны оқып, ескерту жаза алады.
- legalacts.egov.kz сайтына кіріп, ЭЦҚ — электрондық цифрлық қолтаңба арқылы авторизациядан өтіңіз. Оны ХҚКО-дан немесе egov.kz арқылы тегін алуға болады.
- Жобаны сайттың жоғарғы жағындағы іздеу жолағы арқылы табыңыз.
- Құжатты ашып, қажетті тармақтың жанындағы «Пікір қалдыру» батырмасын басыңыз.
- Ұсынысыңызды жазып, «Пікір қосу» батырмасын басыңыз. Пікір модератор тексергеннен кейін шығады.
- Жобаға жазылып, ол өзгерген сайын хабарлама алуға болады. Талқылау қорытындысы бойынша порталда әзірлеушінің есебі жарияланады.
Мерзімі қысқа. Әділет министрлігі түсіндіргендей, заңға тәуелді акт жобасы әдетте кемінде 10 жұмыс күні талқыланады. Президенттің немесе Үкіметтің тапсырмасы бойынша шұғыл құжаттар мен бюджеттер үшін бұл мерзім — 5 күнтізбелік күн, төтенше жағдай мен карантин кезінде — бір күн. Портал жұмыс істемей қалса да, мерзім ұзартылмауы мүмкін. 2025 жылдың наурызында сайт сегіз күн ашылмай қалғанда дәл солай болды.
Бұрын Қазақстанда заңдар қалай талқыланды
Портал 2016 жылы іске қосылды. Сол кезде билік қазақстандықтар жобаларды парламентшілер сияқты талқылай алады деп мәлімдеді. Бірақ алғашқы апталарда заң жобаларының астына ешкім дерлік пікір жазбады, азаматтардың пікірі қалай ескерілетіні де түсініксіз еді. Ол жылдары «Радиоточка» мұндай қоғамдық талқылауды «ауылдағы атаға хат жазумен» теңеген. Содан бері белсенділік артты: портал дерегінше, 2022 жылға қарай онда 178 мыңнан астам пікір қалдырылған. Transparency Kazakhstan 2020 жылы есептегендей, мемлекеттік органдар ескертулер мен ұсыныстардың 54,8 пайызын қабылдаған.
Қазақстанда электрондық петицияны қалай беруге болады
Ресми петициялар 2024 жылы пайда болды. epetition.kz порталы 2024 жылғы 4 сәуірде ашылды. Петиция беру тәртібі Әкімшілік рәсімдік-процестік кодекстің 90-2-бабында жазылған.
| Кезең | Ереже |
|---|---|
| Кім бере алады | Тек Қазақстан азаматтары, egov.kz арқылы кіреді |
| Тексеру | Заңға сәйкестігі 20 жұмыс күніне дейін тексеріледі |
| Жариялау | Бастамашылардың 50 қолы керек |
| Қол жинау | 6 ай, қол компьютерден ЭЦҚ арқылы қойылады |
| Қарау шегі | 50 000 қол |
| Қарау мерзімі | 40 жұмыс күні, мәселені мемлекеттік органдар мен қоғам өкілдерінен құралған комиссия шешеді |
Петиция билікті сұралған нәрсені орындауға міндеттемейді. Мысалы, 2024 жылы утильалымға қарсы петиция қабылданбады. Ал мемлекеттік қызметшілерге құмар ойындарға тыйым салу туралы ұсыныс қолдау тауып, заң жобасына енгізілді. Мәселені қараудың құқықтық тетігі болмаса, петицияға қол жинауға рұқсат берілмеуі мүмкін. Онлайн-несиеге тыйым салуды сұраған петициямен осылай болды.
Тағы қайда жүгінуге болады
- Белгілі бір мемлекеттік органға шағым немесе ұсынысты egov.kz порталындағы eOtinish арқылы жіберуге болады. Оған заңда белгіленген мерзімде жауап беру міндетті.
- Қабылданған заңдардың қазақша және орысша мәтінін «Әділет» жүйесі жариялайды. Онда қазір қай редакция қолданылатыны көрінеді.
- Әділет министрлігі мен басқа ведомстволар жаңа жобаларды gov.kz сайтында баспасөз релиздері арқылы хабарлайды.
