«Ұлттық және халықаралық даму бастамалары институты» қорының директоры Светлана Ушакова «Радиоточкаға» берген сұхбатында үкіметтік емес ұйымдарды мемлекеттік қаржыландыру туралы түзетулерді ілгерілетіп жүрген Қазақстанның Азаматтық альянсымен келіспейтінін айтты. Альянстың бұл түзетулер ҮЕҰ-ды қанағаттандырады деген мәлімдемесін ол «үлкен өтірік» деп атады.
Нұрлан Ерімбетов басқаратын альянс ұсынған түзетулер ҮЕҰ-ды мемлекеттің қаржыландыру тәртібін өзгертеді. Ушакова өкілі болып табылатын сектордың екінші бөлігі олар ұйымдардың жағдайын, демек, азаматтардың тұрмысын да нашарлатады деп есептейді.
Ушакова ҮЕҰ-ды әлеуметтік мәселелерді шешу үшін адамдардың өздері құратынын еске салды. Оның пікірінше, мемлекет олардың жұмысына мүдделі, өйткені олар әлеуметтік шиеленісті азайтады. «Мемлекеттік әлеуметтік тапсырыс туралы» заң 2005 жылы шықты, Азаматтық қоғамды дамыту тұжырымдамасы 2006 жылы қабылданды. Бұрын Конституция мемлекетке ҮЕҰ-ды қаржыландыруға тыйым салған, сондықтан оларға халықаралық донорлар қолдау көрсеткен.
Ұйымдардың мемлекеттік әлеуметтік тапсырысқа наразылығы бар. Ушакованың айтуынша, олардың бастылары — демпингке әкеліп, қызмет сапасын төмендететін ең төменгі баға өлшемі және аванстың болмауы. Соның салдарынан жинағы жоқ ҮЕҰ-ға жұмыс істеу қиын. Сомадан 3% қамтамасыз ету талабы алынып тасталды, ал аванс мәселесі әлі шешілу үстінде.
«ҮЕҰ-ды мемлекеттік қолдау туралы» заңды Мәдениет министрлігі әзірлеп, 2013 жылы таныстырды. Ушакованың сөзінше, онда гранттар пайда болмады, оның орнына гранттың орнын баса алмайтын сыйлық енгізілді. Құжаттың алғашқы нұсқасындағы ҮЕҰ тізілімінің күрделі шарттары мен үйлестіру кеңестері сыбайлас жемқорлыққа жол ашады деп санайды ол. ҮЕҰ гранттар жөніндегі ұсыныстарын министрлікке қаңтарда жолдаған, бірақ олар қатысатын жұмыс тобы жиналмады, ал жазда жіберген хатқа жауап келмеді. Ушакованың айтуынша, Ерімбетовтің жаңа бастамасы туралы қоғам белсенділері қыркүйекте БАҚ-тан білген.
Ушакова альянстың түзетулерін бірнеше заңға енгізілетін «бір жарым беттік» өзгерістер деп атайды. Онда грант бір баппен енгізіліп, сол мемлекеттік әлеуметтік тапсырыстың ішінде, оның барлық кемшілігімен қалады. Оның айтуынша, үш жылдық жобалардың орнына «қысқа мерзімді» әлеуметтік мәселелермен жұмыс ұсынылады, сондықтан адам құқығы сияқты кейбір бағыттар тыс қалуы мүмкін. Сонымен қатар қаражатты бөлетін оператор — мемлекеттік немесе мемлекетке жақын құрылым құру ұсынылады. Оны кім құратыны айтылмаған, ал ішкі рәсімдері жарияланбайды және жұртшылықпен талқыланбайды.
Ушакова түзетулерге кең қолдау бар екеніне де күмән келтірді. Оның сөзінше, альянстың баспасөз релизінде 50 ұйым туралы айтылған, бірақ олардың қандай ұйымдар екені туралы сұрауға Ерімбетов жауап бермеген. Альянстың өңірлік бөлімшелері ештеңе әзірлемегенін, пікір де жинамағанын мәлімдеген. Оның ойынша, альянстың «әкімшілік ресурсы» бар, ал ақпараттық науқан түзетулер жақсы деген әсер қалыптастырады. Алайда олардың мәтіні ашық жарияланбаған, оны сұрау салып алуға тура келген.
Ушакованың пікірінше, бұл түзетулер ҮЕҰ-ға бөлінетін мемлекеттік қаражат жағдайын «жақсартпайды», ал ақша тиімсіз жұмсалса, мәселелер шешілмейді. Ол сындарлы диалогқа шақырып, Ерімбетовке өз ұсыныстарын жолдағанын хабарлады.
«Радиоточка» материалдары бойынша.
