Қайрат Келімбетов — Қазақстанда 30 жылға жуық жоғары лауазымдарда істеген экономист әрі мемлекет қайраткері. Ол 2013 жылғы қазаннан 2015 жылғы қарашаға дейін Ұлттық банкті басқарды. Осы кезеңде теңге екі рет қатты құнсызданды: 2014 жылғы ақпанда және 2015 жылғы тамызда. Кейін Келімбетов «Астана» халықаралық қаржы орталығын (АХҚО) екі рет басқарды, Стратегиялық жоспарлау агенттігіне жетекшілік етті. 2023 жылғы қаңтардан бері мемлекеттік қызметте емес. 2023 жылы Тимур Турловтың компаниясына кеңесші болып барды, ал 2026 жылғы шілдеде Freedom Holding Corp. директорлар кеңесінен шықты.
Қайрат Келімбетовтің өмірбаяны қысқаша
1969 жылғы 28 қаңтарда Алматыда туған. Мәскеу мемлекеттік университетінің есептеу математикасы және кибернетика факультетін бітірген. Сол университетте экономика ғылымдарының кандидаты атанды. Кейін Кембридж университетінде және Гарвардтың мемлекеттік басқару мектебінде оқыды.
Мемлекеттік қызметке 1996 жылы Президент жанындағы Жоғары экономикалық кеңестің сарапшысы болып келді. Мансабы тез өсті: 33 жасында министр болды.
| Жылдары | Лауазымы |
|---|---|
| 1999–2001 | Стратегиялық жоспарлау агенттігінің төрағасы |
| 2001–2002 | Қаржы бірінші вице-министрі |
| 2002–2006 | Экономика және бюджеттік жоспарлау министрі |
| 2006–2008 | «Қазына» қорының басшысы |
| 2008 | Президент Әкімшілігінің басшысы |
| 2008–2011 | «Самұрық-Қазына» қоры басқармасының төрағасы |
| 2011–2012 | Экономикалық даму және сауда министрі |
| 2012–2013 | Премьер-министрдің орынбасары |
| 2013–2015 | Ұлттық банк төрағасы |
| 2015–2020 | «Астана» халықаралық қаржы орталығының басқарушысы |
| 2020–2022 | Стратегиялық жоспарлау және реформалар агенттігінің төрағасы |
| 2022–2023 | Қайтадан АХҚО басқарушысы |
Вице-премьер кезінде Еуразиялық экономикалық одақты құру жөніндегі келіссөздерде Қазақстанның атынан өкілдік етті.
Келімбетов Ұлттық банкте: 2014 және 2015 жылғы девальвация
Келімбетов 2013 жылғы қазанда Ұлттық банк төрағасы қызметінде Григорий Марченконың орнын басты. 2014 жылғы 11 ақпанда реттеуші девальвация жариялады. Оған дейін банк долларды 145–155 теңге дәлізінде ұстап тұрған. Ресми бағам 155,5 теңге еді, ал Ұлттық банк жаңа деңгейді шамамен 185 теңге деп атады. Яғни теңге бір күнде 19 пайызға жуық арзандады.
Екінші соққы 2015 жылғы 20 тамызда болды. Үкімет пен Ұлттық банк валюта дәлізінен бас тартып, теңгені «еркін айналымға» жіберді. Бұл — бағамды бұдан былай белгілі бір шекте ұстамайды, оны нарық анықтайды деген сөз. Сол күні теңге долларға шаққанда 30 пайызға жуық құнсызданды.
Келімбетов басқарған жылдары банктердегі проблемалы несиелердің үлесі едәуір азайды. Мұны сыншылардың өзі мойындады. Бірақ халық үшін басты нәтиже бір жарым жыл ішінде теңгенің екі рет құлдырауы болды.
Келімбетов Ұлттық банк басшылығынан неге босатылды
2015 жылғы 2 қарашада Нұрсұлтан Назарбаев Келімбетовті қызметінен босатты. Президент шешімін ашық түсіндірді: «Қазір Банкке және ұлттық валюта — теңгеге деген сенім төмендеді, бұған жол беруге болмайды». Ұлттық банктің жаңа төрағасы болып Данияр Ақышев тағайындалды.
Сол күндері сарапшылар Ұлттық банкке деген «сенім дағдарысы» туралы айта бастады, бұл туралы «Радиоточка» да жазды. ҚСЗИ-дің бас ғылыми қызметкері Вячеслав Додоновтың пікірінше, мәселе теңгенің құлдырауында емес, банктің бұл туралы қалай хабарлағанында болды. Басшылықтың сөзі бағамның кейінгі қозғалысымен сәйкес келмеді, сондықтан жұрт реттеушіге сенбей қалды. Мәжіліс депутаты Айқын Қоңыров Ұлттық банкке көбірек ашықтық керек екенін айтты.
Келімбетов қазір қайда, 2026 жылы немен айналысады
2015 жылғы 24 желтоқсанда Келімбетов «Астана» халықаралық қаржы орталығының алғашқы басқарушысы болды. АХҚО — елордадағы ағылшын құқығымен жұмыс істейтін, өз AIX биржасы бар ерекше аймақ. 2020 жылғы қыркүйекте Қасым-Жомарт Тоқаев оны Стратегиялық жоспарлау және реформалар агенттігінің төрағасы етіп тағайындады. 2022 жылғы қаңтарда ол АХҚО-ға қайта оралды. 2023 жылғы 6 қаңтарда Мемлекет басшысының Жарлығымен Келімбетов бұл қызметтен де босатылды. Оның орнына Ренат Бектұров келді.
Мемлекеттік қызметтен кеткен соң Келімбетов жеке бизнеске ауысты:
- 2023 жылы Тимур Турловтың тобына кіретін Freedom Horizons зерттеу компаниясының стратегиялық кеңесшісі болды;
- 2024 жылғы маусымда Freedom Holding Corp. директорлар кеңесіне кірді;
- 2026 жылғы 8 шілдеде холдингтің директорлар кеңесінен шықты, бұл AIX биржасындағы ақпаратта көрсетілген. Компания оның кетуі келіспеушілікке байланысты емес екенін айтты.
2026 жылғы шілдеден кейін Келімбетовтің жаңа қызметі туралы жария хабарланған жоқ. Ол халықаралық форумдарда экономист ретінде сөз сөйлейді. Цинхуа университетінің құрметті профессоры, тұрақты даму туралы «Мінсіз дауыл» кітабының авторларының бірі.
Тағайындаулар мен босату туралы жарлықтарды Ақорда сайтынан тексеруге болады.
