Bek Air — Fokker 100 ұшақтарымен ішкі рейстерге ұшқан қазақстандық әуе компаниясы. 2019 жылғы 27 желтоқсанда оның ұшағы Алматыда ұшып көтерілу кезінде апатқа ұшырады: апат болған күні 12 адам қаза тапты, кейін екінші ұшқыш ауруханада көз жұмды. 2020 жылғы сәуірде Bek Air-дің пайдаланушы сертификаты кері қайтарылды, содан бері компания ұшпайды. 2025 жылғы қарашада сот апатқа қаза тапқан ұшқыштарды кінәлі деп таныды, ал 2026 жылғы қыркүйекте жоғалған авиақозғалтқыштар ісі бойынша журналистер Bek Air-дің нақты иесі деп атайтын Нұрлан Жұмасұлтанов қамауға алынды.
Bek Air қандай әуе компаниясы
Компания 1999 жылы Berkut Air деген атаумен құрылып, алғашында іскерлік авиациямен айналысқан. Оның базасы Орал әуежайы болды. Кейін Bek Air Қазақстан ішінде ескі Fokker 100 ұшақтарымен ұша бастады. 2020 жылдың басында паркінде осындай он шақты ұшақ болған.
Көп жыл бойы компанияның басшысы әрі бет-бейнесі Нұрлан Жұмасұлтанов болды. Алайда апат ісі бойынша сотта ол Bek Air-де «ешқашан жұмыс істемегенін» айтқан, ал Индустрия министрлігі оның компания қызметіне ықпал ете алмағанын мәлімдеген.
IOSA сертификаты туралы дау
IOSA — Халықаралық әуе көлігі қауымдастығы (IATA) жүргізетін әуе компанияларының халықаралық қауіпсіздік аудиті. Қазақстанның Азаматтық авиация комитеті оны 2016 жылғы 1 қаңтардан бастап барлық тасымалдаушыға міндетті етпек болды.
Bek Air бұған қарсы шықты. Компания басшылығы алғашқы аудит шамамен 1,5 млн доллар тұратынын, билет қымбаттайтынын айтып, Бас прокуратураға шағымданды. Ол кезде IATA-ның Орталық Азиядағы өкілі міндетті төлем шамамен 67 мың доллар екенін айтты. Бұл дау туралы «Радиоточка» да Bek Air «1,5 миллионға бағалаған» сертификат ретінде жазған.
2016 жылғы 27 наурызда компанияның Fokker 100 ұшағы Астанада «қарнымен» қонды: алдыңғы шасси шықпай қалды. Бортта болған 121 адамның ешқайсысы зардап шекпеді. Осыдан кейін Bek Air аудиттен өтуге уәде берді. Бірақ ақырында тараптар басқаша келісті: ішкі рейстер үшін IOSA міндетті болмайтын болды, ал оның нормалары қазақстандық қағидаларға енгізілді. «Радиоточка» мұны «дау тәмамдалды» деп жазды. 2019 жылғы желтоқсанда вице-премьер Роман Скляр Bek Air елдегі IOSA сертификаты жоқ жалғыз әуе компаниясы болып қалғанын айтты.
Bek Air апаты: 2019 жылғы 27 желтоқсан, Алматы
Алматыдан Нұр-Сұлтанға бара жатқан Z9 2100 рейсі таңертең ерте ұшты. Бортта 98 адам болды. Жерден көтерілген бойда ұшақ құлап, бетон қоршауды бұзып, екі қабатты жеке үйге соқтығысты. Апат болған күні 12 адам, соның ішінде экипаж командирі қаза тапты, тағы 70-ке жуық адам зардап шекті. Екінші ұшқыш Мейіржан Молдақұлов 2020 жылғы қаңтарда қайтыс болды, сондықтан кей дереккөздерде қаза тапқандар саны 13 деп көрсетіледі.
Үкіметтік комиссия апаттың басты себебі қанаттардың мұздануы деп атады. 2025 жылы сот та осындай қорытындыға келді: қанатта қар мен мұз болған, сондықтан ұшақ ұшып көтерілу кезінде көтеру күшін жоғалтқан. Әуежай қызметкерлері мұзға қарсы сұйықтықты шатастырып алды деген қорғау тарапының нұсқасын сот растамады.
| Күні | Не болды |
|---|---|
| 2019 жылғы 27 желтоқсан | Алматыда ұшып көтерілу кезіндегі апат, Bek Air ұшулары тоқтатылды |
| 2020 жылғы 17 сәуір | Қазақстанның Авиациялық әкімшілігі пайдаланушы сертификатын және тоғыз ұшақтың ұшуға жарамдылық сертификатын кері қайтарды |
| 2025 жылғы 5 қараша | Сот қаза тапқан ұшқыштарды ҚК 344-бабының 3-бөлігі бойынша кінәлі деп таныды |
| 2026 жылғы ақпан | Апелляция үкімді өзгеріссіз қалдырды |
| 2026 жылғы 9 қыркүйек | Алматының тергеу соты Нұрлан Жұмасұлтановты екі айға қамауға алды |
Bek Air ісі бойынша соттар немен аяқталды
2025 жылғы 5 қарашада Алматыдағы сот командир Марат Мұртабаев пен екінші ұшқыш Мейіржан Молдақұловты адамдардың өліміне әкеп соққан әуе көлігі қауіпсіздігі қағидаларын бұзғаны үшін кінәлі деп таныды. Екеуі де қаза тапқандықтан, жаза тағайындалмады. Ұшқыштардың адвокаттары оларды ақтауды сұраған, бірақ 2026 жылғы ақпанда апелляция үкімді күшінде қалдырды. Bek Air мүлкіне салынған тыйым азаматтық талаптар шешілгенге дейін сақталды: жәбірленушілер 4,8 млрд теңге өтемақы талап етті, бұл мәселе азаматтық сотқа берілді.
Жеке іс қозғалтқыштарға қатысты. Тергеу нұсқасы бойынша, Алматы әуежайының аумағынан Fokker 100 қозғалтқыштары жоғалған, олардың бірі сериялық нөмірі бойынша апатқа ұшыраған Bek Air ұшағынан табылған. 2026 жылы іс Бас көлік прокуратурасынан ҰҚК-ге берілді. 2026 жылғы 9 қыркүйекте Алматының тергеу соты Нұрлан Жұмасұлтановты аса ірі мөлшердегі ұрлыққа күдікті ретінде (ҚК 188-бабының 4-бөлігі) екі айға қамауға алуға санкция берді. Тағы бір қатысушы үй қамағында отыр. Бұл — үкім емес, күдік; Жұмасұлтановтың бұл іс бойынша ұстанымы жария түрде белгісіз.
Bek Air жабылды ма
Іс жүзінде иә. Пайдаланушы сертификаты болмаса, компания жолаушы тасымалдай алмайды, ал IATA одан Z9 кодын кері алды. 2025 жылы Bek Air қалған екі Fokker 100 ұшағын бастапқы бағасы 104,4 млн теңгеден саудаға шығарған, бірақ сатылымнан бас тартты. Әуе компаниясының қолданыстағы сертификаты бар-жоғын Қазақстанның Авиациялық әкімшілігінің тізілімінен тексеруге болады.
