Қазкоммерцбанк (Қазком, Qazkom) енді жоқ. 2017 жылғы шілдеде оны Халық банк (Halyk Bank) сатып алды, ал 2018 жылғы 27 шілдеде Қазком Halyk-қа қосылды — барлық шот, карта және несие соған өтті. Сатылар алдында Қазкомның басты иесі Кенес Рақышев болды, ал одан бұрын — директорлар кеңесінің ұзақ жылғы төрағасы Нұржан Сұбханбердин мен басқарма төрағасы Нина Жүсіпова. Банк БТА Банктің орасан зор қарызын көтере алмады, сондықтан мәміле үшін мемлекет триллиондаған теңге бөлді.
Қазкоммерцбанк кімге тиесілі болды
Банк 1990 жылы Алматыда «Медеу Банк» деген атпен ашылып, 1991 жылғы 21 қазанда Қазкоммерцбанк болды. Ұзақ жылдар бойы ол елдегі ең ірі банктердің бірі болды. Иелері былай ауысты:
| Кезең | Банкті кім бақылады |
|---|---|
| 1990 жылдар — 2014 | Нұржан Сұбханбердин (директорлар кеңесінің төрағасы) мен Нина Жүсіпова (басқарма төрағасы) — тікелей және ОАИК холдингі арқылы; Informburo дерегінше, 2014 жылдар шамасында бірге акциялардың 58,31%-ын бақылады |
| 2008 | «Самұрық-Қазына» қоры акциялардың 21,2%-ын сатып алып, банк капиталына 44,47 млрд теңге салды |
| 2015 — 2017 жылғы маусым | Кенес Рақышев: 2015 жылы акцияларды, соның ішінде Сұбханбердиннен сатып алды; 2017 жылғы маусымда тікелей үлесін 43,23%-дан 86,09%-ға жеткізді |
| 2017 жылғы шілде — 2018 жылғы шілде | Халық банк (Halyk) — жай акциялардың 96,81%-ы |
Halyk-тың басты акционері — Тимур және Динара Құлыбаевтардың «Алмэкс» холдингі.
Қазком және БТА: проблемалы актив қайдан шықты
2014 жылғы 4 шілдеде Қазком мен Кенес Рақышев «Самұрық-Қазынадан» БТА Банк акцияларының 46,5%-ын сатып алды. Қор тағы 4,26%-ын Қазкомға сенімгерлік басқаруға берді, осылайша Қазком БТА-ны бақылауға алды. Өз үлесі үшін Қазком қорға 41 млрд теңге төледі. Рақышев БТА директорлар кеңесін басқарды. Кейін БТА клиенттері мен активтері Қазкомға өтті, ал Қазкомда БТА-ға берілген орасан зор қарыз қалды.
Басты проблема да осы қарыз болды. 2017 жылғы 1 маусымда БТА қарызы Қазкомның несие портфелінің 69%-ына жуығын, яғни 3,49 трлн теңгенің шамамен 2,4 трлн теңгесін құрады. БТА оны өзі қайтара алмады. 2014 жылы «Радиоточка» АҚ «Қазкоммерцбанктің» кімге тиесілі екенін талдаған еді: ол кезде банктің басты иелері ОАИК арқылы Сұбханбердин мен Жүсіпова болатын, ал Рақышев БТА капиталына енді ғана кіріп жатқан.
Халық банк Қазкомды қалай сатып алды және мемлекет қанша төледі
2016 жылғы желтоқсаннан бастап Ұлттық Банк Қазкомға 625 млрд теңге тұрақтандыру қарызын берді. 2017 жылғы 2 маусымда Үкімет, Ұлттық Банк, «Самұрық-Қазына», Проблемалық кредиттер қоры (ПКҚ), БТА және Халық банк негіздемелік келісімге қол қойды. Схема мынадай болды:
- ПКҚ БТА-ның проблемалы активтерін 2,4 трлн теңгеге сатып алды;
- осы ақшамен БТА 2017 жылғы 3 шілдеде Қазком алдындағы қарызын толық өтеді (64,8 млрд теңгесін Қазком резервтер есебінен есептен шығарды);
- Қазком Ұлттық Банкпен және «Самұрық-Қазынамен» есеп айырысты;
- Халық банк Қазком акцияларының 96,81%-ын сатып алып, оны 185 млрд теңгеге капиталдандыруға міндеттенді.
«Курсив» дерегінше, акциялардың өзі Halyk-қа символдық 2 теңгеге түсті — басты шарт қайта капиталдандыру болды. Сол 2017 жылы банктерді сауықтыруға Ұлттық қор қаражаты жұмсалды: 14 ақпанда Президент 1,093 трлн теңге нысаналы трансферт туралы жарлыққа қол қойды, ал Ұлттық Банк төрағасының орынбасары Олег Смоляковтың айтуынша, ПКҚ-ны 2 трлн теңгеге капиталдандыру көзделді.
Қазком мен оның клиенттеріне не болды
Алғашында Қазком өз брендімен Halyk-тың еншілес банкі ретінде жұмыс істеді. 2018 жылғы 26 шілдеде акционерлер қосылуды мақұлдады, ал 2018 жылғы 27 шілдеден бастап Қазкомның барлық активі, құқығы мен міндеттемесі Халық банкке өтті. Қазком акционерлеріне олардың бағалы қағаздарына айырбас ретінде Halyk-тың 758,7 млн акциясы берілді. 2019 жылғы 22 сәуірде «Қазкоммерцбанк» АҚ заңды тұлғасы тізілімнен шығарылды.
Қазкомда салымыңыз, картаңыз немесе несиеңіз болса, оларға енді Halyk Bank қызмет көрсетеді: оның кез келген бөлімшесіне немесе Homebank қосымшасына жүгініңіз. Қазір қай банктер ең ірі және олар кімге тиесілі екені — 2026 жылғы Қазақстан банктері шолуында.
