Ұлттық статистика бюросының дерегінше, 2025 жылы Қазақстанда 45,7 мың ажырасу және 115,9 мың неке тіркелген. Әр 1000 тұрғынға 2,24 ажырасудан келді, бұл алдыңғы жылдан көп. 2026 жылы да өсім тоқтаған жоқ: қаңтар–наурызда 11,2 мың отбасы ажырасты, ал 2025 жылдың осы кезеңінде бұл көрсеткіш шамамен 10,2 мың болған.
Қазақстанда жыл сайын қанша ажырасу болады
Жылдарды әділ салыстыру үшін статистиктер ажырасудың санын ғана емес, коэффициентін де есептейді. Яғни әр 1000 тұрғынға қанша ажырасу келетінін қарайды. Сонда халық санының өсуі көріністі бұрмаламайды.
| Кезең | Ажырасу саны | 1000 тұрғынға |
|---|---|---|
| 2023 жыл | — | 2,02 |
| 2024 жыл | 40,6 мың | 2,01 |
| 2025 жыл | 45,7 мың | 2,24 |
| 2026 жылғы І тоқсан | 11,2 мың | — |
2024 жылы коэффициент 2001 жылдан бергі ең төменгі деңгейге түсті. Салыстыру үшін: 2014–2023 жылдары ол орта есеппен 2,77 болған. Демек, 2010 жылдардың ортасында ерлі-зайыптылар қазіргіден әлдеқайда жиі ажырасқан. Бірақ 2023–2024 жылдардағы төмендеуден кейін ажырасу саны қайта өсіп келеді. 2026 жылдың толық деректерін Бюро 2027 жылдың басында жариялайды.
Қай өңірлерде ажырасу көп
2025 жылдың қорытындысы бойынша отбасылар елдің солтүстігі мен орталығында жиі, оңтүстігінде сирек бұзылған.
- Павлодар облысы — 1000 тұрғынға 3,43 ажырасу;
- Қарағанды облысы — 3,41;
- Солтүстік Қазақстан облысы — 3,28;
- Түркістан облысы — 1,03, бұл елдегі ең төменгі көрсеткіш.
Коэффициентті емес, санды алсақ, ірі қалалар алда тұр. 2026 жылғы бірінші тоқсанда ажырасу ең көп Алматыда (1,2 мың), Астанада (1,1 мың) және Қарағанды облысында (848) тіркелді. 2025 жылғы ажырасудың төрттен үші қалаларға, төрттен бірі ауылдарға тиесілі.
Ерлі-зайыптылар некенің нешінші жылында жиі ажырасады
Ең қиыны — алғашқы жылдар. Ұлттық статистика бюросының 2025 жылғы дерегі бойынша:
- ажырасудың 8%-ы үйленгеннен кейінгі алғашқы жылда болған;
- 35%-ы — 1–4 жыл бірге тұрғаннан кейін;
- 24%-ы — 5–9 жылдан кейін.
Яғни ерлі-зайыптылардың 40%-дан астамы бес жыл да бірге тұрмай ажырасады. Қазақстанда ер адамдар алғаш рет орта есеппен 27,9 жасында үйленеді, әйелдер 25,3 жасында тұрмысқа шығады.
Қазақстанда ажырасудың негізгі себептері
Елде ажырасу себептері бойынша ресми статистика жоқ: АХАТ органында да, сотта да оларды толық түсіндіру міндетті емес. Көбіне Мәдениет және ақпарат министрі Аида Балаеваның сөзіне сілтеме жасайды. Ол 2023 жылғы қазанда бес негізгі себепті атады:
- маскүнемдік пен нашақорлық;
- лудомания — ерлі-зайыптының бірінің құмар ойынға тәуелділігі;
- тұрмыстық зорлық-зомбылық;
- опасыздық;
- мінездің сәйкес келмеуі.
Мұндай істерді қарайтын судьялар бұл тізімге қаржы қиындығы мен туыстармен келіспеушілікті қосады. Шешім қабылданып қойса, мүлік пен баланы қалай бөлуге болатынын Қазақстанда қалай ажырасуға болады деген мақаламызда толық түсіндірдік. Ал ажырасқаннан кейін балаға қанша төленетіні туралы 2026 жылғы алимент жайлы материалдан оқыңыз.
Келін мен ене: күйеу жақтағы келіспеушілік неге ажырасуға әкеледі
Қазақстанда жас жұбайлар жиі күйеудің ата-анасымен бірге тұрады, ал келін салт бойынша енесінің айтқанын тыңдайды. Психологтар мен судьялар мұндай қарым-қатынас көп жағдайда ажырасуға себеп болатынын бұрыннан айтып келеді. Бұл туралы 2010 жылдардың ортасында-ақ жазылған: сол кезде келінге деген жаман көзқарас толық емес отбасылар санын көбейтеді деген пікір талқыланған.
Алматының Медеу аудандық сотының судьясы Гаухар Қасымбаева 2021 жылы ажырасудың жиі себептерінің бірі ретінде келіндердің ата-енемен тіл табыса алмауын атаған. Психология ғылымдарының кандидаты Назира Садықова күйеу мен әйелдің ата-анасы жас отбасының бақытына жауапты және оны сақтауға кедергі емес, көмек болуы керек деп санайды. Психологтар ата-ене жастардың өміріне тым араласса, бүкіл отбасымен кеңеске барған пайдалы дейді.
Күйеу жақтағы туыстармен келіспеушілік салдарынан қанша неке бұзылғаны туралы нақты дерек жоқ: Қазақстанда мұндай зерттеу әзірге жарияланбаған. Сондықтан ененің ажырасудағы рөлі — статистика емес, мамандардың өз тәжірибесіне сүйенген бағасы.
Ресми деректерді қайдан қарауға болады
Неке мен ажырасу туралы жаңа деректерді Ұлттық статистика бюросы stat.gov.kz сайтының демография бөлімінде жариялайды: жылдық деректер әдетте келесі жылдың наурызында, тоқсандық деректер жыл бойы шығады.
