Қазақстан өтпелі кезеңге дайындалып жатыр, ал Нұрсұлтан Назарбаевтың жақын арада президенттік билік әлсіреп, үкімет пен парламенттің рөлі күшейетіні туралы мәлімдемесі соңғы жылдардағы басты саяси белгі болды. «Радиоточка» авторы Дмитрий Шек осылай санайды. Автордың еске салуынша, Мемлекет басшысы бұл мәлімдемені мамырдың соңында ТМД мемлекеттері басшыларының саммитінде жасаған.
Шектің пікірінше, «Бес институционалдық реформа» мен «100 нақты қадамнан» кейін жазғы тыныштық орнады, бірақ оның артында парламент сайлауына дайындық жүріп жатыр. Төменгі палатаға белсенді депутаттар керек: «Жаңа парламентке жүктелетін жауапкершілік теңдесі жоқ болады», – деп жазады автор. Оның ойынша, Президент айналасын президенттік-парламенттік модельге көшуге ұзақ уақыт дайындады, ал «Бес реформа» – осы көшудің басты тетіктерінің бірі.
Шек көптеген «саяси салмақты тұлғалар» Назарбаевтың өзі спикер болмаса, қазіргі парламенттің президенттік функциялардың бір бөлігін мойнына ала алатынына күмәнданады деген қауесетке сілтеме жасайды. Оның пікірінше, 2012 жылы көппартиялық жүйе енгізілгеннен кейін Мәжілісте жұмыс тәжірибесін жинаған «Ақ жол» мен ҚКХП сайлауда күшейе түсуі мүмкін. Автор парламентті толықтай қуыршақ деп санамайды: депутаттардан үкіметпен пікірталасуды сұрайды, бірақ шешімдер әдетте бірауыздан қабылданады, «қарсы» дауыстар естілмейді дерлік.
Шектің болжамынша, «Нұр Отан» күшейе береді, бірақ бұл процесс сайлаудан кейін бірнеше жылға созылады. «Саяси прогрестің локомотиві» шағын партиялар – ҚКХП, «Ақ жол» және «Бірлік» болуы мүмкін, ал сайлау алдында олар блоктарға бірігуі ықтимал. ҚКХП әлеуметтік мәселелерге, «Ақ жол» бизнес мүддесі мен азаматтық құқықтарға басымдық береді.
Автор реформадағы басты рөлді премьер-министр Кәрім Мәсімовке береді. «Радиоточканың» мәліметінше, Мәсімов өткен жылғы министрлер кабинетінің реформасын жеке өзі дайындап, жүзеге асырған: оның барысында министрліктер саны қысқарып, үкімет құрамы «өзіне қарай» іріктелген. Сондай-ақ Шектің айтуынша, премьер облыстарды басқарудың Астанаға есеп беретін бірыңғай жүйесін қалыптастырды: енді әкімдерді кез келген уақытта ауыстыруға болады, бұл жергілікті жерлерде «империялардың» құрылуына жол бермейді.
Автордың қорытындысы: реформаны қатаңдықсыз жүргізу мүмкін емес, ал «тәттіні» кейінге қалдыруға тура келеді. «Қамшы уақыты келді», – деп жазады Дмитрий Шек.
«Радиоточка» материалдары бойынша.
