МИБ — мүлік иелерінің бірлестігі. Оны бір көппәтерлі үйдің пәтер иелері сол үйді өздері басқару үшін құрады. Басты қағида — «бір үй, бір МИБ, бір есепшот»: тұрғындардың ақшасы тек өз үйіне жұмсалады. Қанша төлеу керегін тұрғындар жиналысы смета бойынша шешеді. Бірақ күрделі жөндеуге арналған жарна шаршы метрге 0,005 АЕК-тен аз болмауы керек. 2026 жылы бұл айына шаршы метрге шамамен 21,6 теңге.
МИБ деген не, қарапайым тілмен
МИБ — коммерциялық емес заңды тұлға. Оны сырттан жалдамайды: тұрғындар төрағаны, үй кеңесін және тексеру комиссиясын өздері сайлайды. Төраға үйдің шаруасын жүргізеді: тазалау, қоқыс шығару, лифтіге қызмет көрсету туралы шарт жасайды және ай сайын үй кеңесіне есеп береді.
Төраға шаруашылықты өзі жүргізе алады немесе басқарушы компанияға тапсыра алады. Бірақ үйдің ақшасы туралы шешімді бәрібір меншік иелері қабылдайды.
Президент 2025 жылғы 15 шілдеде қол қойған заң бойынша Қазақстанда үйді басқарудың екі нысаны қалды:
- МИБ — көп қабатты үйлердің басым бөлігі үшін;
- тікелей бірлескен басқару — оны шағын үйлер таңдайды: меншік иесі 16 немесе одан аз үйде ортақ мүлікті заңды тұлға құрмай-ақ басқаруға болады.
Үшінші нысанды — жай серіктестікті — осы заң жойды. МИБ төрағасының өкілеттік мерзімі бір жылдан үш жылға ұзартылды.
МИБ пен ПИК-тің айырмашылығы неде
ПИК — пәтер иелерінің кооперативі. Бұрын көп қабатты үйлердің дені осы ПИК-тердің қолында болатын.
| ПИК | МИБ | |
|---|---|---|
| Қанша үй | Көбіне 10-нан 50-ге дейін үй | Бір үй |
| Банк есепшоты | Барлық үйге ортақ бір есепшот | Әр үйдің өз есепшоты |
| Кім басқарады | Кооператив басқармасы | Үй тұрғындары сайлаған төраға |
| Қазіргі мәртебесі | Басқару нысаны емес, қызмет көрсетуші — коммерциялық емес ұйым | Үйді басқарудың негізгі нысаны |
ПИК-ке қойылатын басты наразылық — көп үйдің ақшасы бір есепшотта жатуы еді. Тұрғындар нақты өз подъезі мен шатырына қанша жұмсалғанын көре алмады. 2010 жылдардың ортасында «Радиоточка» тұрғындардың ПИК-тен жаңа шатыр талап етуі және үйдің шын иесі кім — меншік иелері ме, әлде кооператив төрағасы ма деген мәселе туралы жазған еді. Осы дау-дамай реформаға алып келді: МИБ туралы заңға президент 2019 жылғы 26 желтоқсанда қол қойды, ал ПИК-терге үйлерді 2022 жылғы 1 шілдеге дейін ғана басқаруға рұқсат етілді.
2025 жылдан бастап ПИК-тер мүлде жойылған жоқ. Олар қайта тіркеуден өтіп, коммерциялық емес ұйым ретінде жұмыс істеуге тиіс, ал табысын тек үйлердің қажетіне жұмсай алады. МИБ мұндай ПИК-ті қызмет көрсетуге, мысалы, тазалауға немесе лифт жөндеуге жалдай алады.
ПИК-тен МИБ-ке қалай көшуге болады
- Бастамашыл топ жинап, жиналыстың күн тәртібін жасаңыз: МИБ құру, төрағаны, үй кеңесін және тексеру комиссиясын сайлау, жарғыны бекіту.
- Барлық меншік иесіне жиналыс туралы алдын ала, кемінде 10 күн бұрын хабарлаңыз.
- Жиналысты бетпе-бет немесе онлайн өткізіңіз. Оған меншік иелерінің жартысынан көбі қатысса, жиналыс өткен болып саналады. Шешім көпшілік дауыспен қабылданады.
- Хаттаманы рәсімдеңіз. 2025 жылдан бастап бұл ресми құжат: оған төраға, хатшы және жиналыс бастамашысы қол қояды, ал оны жалған жасағаны үшін жаза қолданылады.
- МИБ-ті заңды тұлға ретінде тіркеп, екі есепшот ашыңыз: ай сайынғы шығынға арналған ағымдағы есепшот және күрделі жөндеуге арналған жинақ есепшоты.
- Бұрынғы басқарушыдан техникалық және қаржылық құжаттарды, шарттар мен хаттамаларды беруді талап етіңіз. Кешіктіргені үшін айыппұл салынады: жеке тұлғаға 50 АЕК, заңды тұлғаға 100 АЕК.
2026 жылы үйді күтіп ұстауға қанша төлеу керек
Әр меншік иесі екі жарна төлейді.
- Ағымдағы жарна — тазалауға, подъездегі жарыққа, лифтіге, ұсақ жөндеуге, төрағаның жалақысына. Оның мөлшері жиналыс бекіткен смета бойынша есептеледі. Ең төменгі шегін жыл сайын жергілікті әкімдік белгілейді, енді ол АЕК-ке байланысты.
- Жинақ жарнасы — күрделі жөндеуге. Заң бойынша ең азы — айына шаршы метрге 0,005 АЕК. 2026 жылы АЕК 4 325 теңге, демек ең аз мөлшері — шаршы метрге шамамен 21,6 теңге. 55 шаршы метр пәтер үшін бұл айына шамамен 1 190 теңге.
Жиналыс бұдан көп төлеуге шешім қабылдай алады, бірақ ең аз мөлшерден кем болмайды. Үй есепшотындағы ақшаны басқа үйлерге де, төрағаның айыппұлына да жұмсауға болмайды.
Шатыр мен күрделі жөндеуді қалай жасатуға болады
Шатыр, жертөле, подъездер, лифтілер мен қасбет — барлық меншік иесінің ортақ мүлкі. Ұсақ жөндеу сметада көзделсе, ағымдағы жарнадан төленеді. Шатырды не қасбетті күрделі жөндеу жиналыс шешімімен жинақ есепшотындағы қаражат есебінен жүргізіледі. Күрделі жөндеуге жиналған соманы бәрі көре алатындай жариялау керек.
Төраға жұмысты созып жүрсе, не істеу керек:
- ай сайынғы және жылдық есепті талап етіңіз — төраға оны беруге міндетті. Есепті кешіктіргені үшін оған 50 АЕК, яғни 2026 жылы 216 250 теңге айыппұл салынады, оны үйдің ақшасынан емес, өз қалтасынан төлейді;
- кезектен тыс жиналыс шақырып, жөндеуді дауысқа салыңыз немесе төрағаны қайта сайлаңыз;
- қалалық не аудандық әкімдік жанындағы тұрғын үй инспекциясына шағымданыңыз. 2025 жылдан бастап ол МИБ пен ПИК-ті, үйлердің жылыту маусымына дайындығын және басқарушылардың құжаттарын тексереді.
Қыста үйдің қауіпсіздігіне, мысалы шатырдағы сүңгі мен қатқақ үшін де МИБ немесе ПИК жауап береді.
