«Сібір күші» — Якутиядан Қытайға тартылған газ құбыры. «Газпром» 2019 жылғы желтоқсаннан бастап ол арқылы Қытайдың CNPC компаниясына газ сатып келеді. Құбыр Қазақстан арқылы өтпейді. 2025 жылы ол арқылы 38,8 млрд текше метр газ айдалды — бұл Ресейдің Еуропаға жіберген газынан көп. Екінші құбыр — «Сібір күші — 2» Моңғолия арқылы өтетін болды: 2025 жылғы қыркүйекте тараптар заңды міндеттейтін меморандумға қол қойды. Қазақстан арқылы өтетін бағыт та талқыланған, бірақ Қытай оны қымбат деп санайды. Әзірге Қазақстан Орталық Азия газын транзитпен өткізіп, өз газын Қытайға экспорттап отыр.
«Сібір күші» деген не, Қытайға қанша газ барады
«Газпром» мен CNPC келісімшартына 2014 жылғы 21 мамырда қол қойылды. Мерзімі — 30 жыл, көлемі — жылына 38 млрд текше метр. «Газпром» басшысы Алексей Миллер мәмілені 400 млрд долларға бағалады. Газ Якутия мен Иркутск облысындағы кен орындарынан Благовещенск маңындағы шекараға жеткізіледі.
Ол кезде, 2014 жылы, бұл мәмілені Орталық Азияда да мұқият талқылады. Оған дейін Қытайға құбырмен келетін негізгі газ Түрікменстаннан, Өзбекстаннан және Қазақстаннан баратын. Екінші ірі жеткізуші — Ресейдің пайда болуы бүкіл өңірдегі ахуалды өзгертті.
Газ жеткізу 2019 жылғы 2 желтоқсанда басталды. 2024 жылғы 1 желтоқсаннан бастап құбыр толық қуатына шықты, ал «Газпромның» деректері бойынша 2025 жылы Қытайға 38,8 млрд текше метр газ жөнелтілді.
| Ресейден Қытайға баратын бағыт | Жылдық көлемі | Жағдайы |
|---|---|---|
| «Сібір күші» (шығыс бағыт) | 38 млрд м³, 44 млрд-қа дейін көбейтуге келісті | 2019 жылдан бері жұмыс істеп тұр |
| Қиыр Шығыс бағыты (Сахалиннен) | 10–12 млрд м³ | 2027 жылы іске қосылады деп күтілуде |
| Моңғолия арқылы «Сібір күші — 2» | 50 млрд м³ | меморандумға қол қойылды, келісімшарт жоқ |
«Сібір күші — 2» неге Қазақстан емес, Моңғолия арқылы өтеді
Екінші құбыр Қытайға Ямал мен Батыс Сібір газын тасымалдауы тиіс. 2025 жылғы 2 қыркүйекте Бейжіңде «Газпром» мен CNPC оны Моңғолия арқылы салу туралы заңды міндеттейтін меморандумға қол қойды. Қуаты — жылына 50 млрд текше метр, жеткізу мерзімі — 30 жыл. Бұл әлі келісімшарт емес: тараптар бағаны келіспеген. 2026 жылғы қыркүйекте Ресей вице-премьері Александр Новак келіссөз жалғасып жатқанын айтты.
Қазақстан арқылы өтетін бағыт 2023–2024 жылдары байыпты талқыланды. Новактың айтуынша, мұндай құбыр жылына шамамен 45 млрд текше метр газ айдай алады, оның 10 млрд-ға дейіні Қазақстанға тиесілі болады. Энергетика министрі Ерлан Аккенженов та осы сандарды атады: Қытайға шамамен 35 млрд, елге кемінде 10 млрд. 2024 жылғы қарашада QazaqGaz мұндай бағытты «Газпроммен» бірге пысықтап жатқанын растады.
Алайда БАҚ 2025 жылғы желтоқсанда хабарлағандай, Қытайдың Ресейдегі елшісі Чжан Ханьхуэй Бейжің Моңғолияны таңдайтынын айтты: Қазақстан арқылы өтетін жол қымбатқа түседі. 2026 жылғы шілдеде Қазақстан Энергетика министрлігі бағытты Ресей мен Қытай шешетінін, ал Қазақстан бұл келіссөзге қатыспайтынын мәлімдеді.
Қазақстан газ транзиті арқылы қазір не алып отыр
Қазақстанның Қытайға баратын өз газ көпірі бұрыннан бар — бұл Орталық Азия — Қытай газ құбыры. Түрікменстаннан Қытайға дейінгі 1 833 шақырым жолдың 1 310 шақырымы Қазақстан аумағынан өтеді. A, B және C деген үш желісі жылына 55 млрд текше метрге есептелген. Олар арқылы Түрікменстан мен Өзбекстан газы, сондай-ақ қазақстандық газ барады.
- Өз газын экспорттау. QazaqGaz басшысы Әлібек Жамауовтың айтуынша, 2025 жылы Қазақстан Қытайға 5 млрд текше метр газ сатты. PetroChina-мен келісімшарт 2023–2026 жылдарға жасалған.
- Ресей газының транзиті. 2023 жылғы қазаннан бастап Ресей газы Қазақстан арқылы Өзбекстанға ескі Орта Азия — Орталық газ құбырымен жеткізіліп келеді.
- Жалпы тасымал. QazaqGaz деректеріне сәйкес, 2025 жылы елдің магистральдық газ құбырлары арқылы 88,5 млрд текше метр газ өтті, оның 20,5 млрд-ы ішкі нарыққа жеткізілді.
Қазақстандықтар үшін не өзгереді
Егер «Сібір күші — 2» Қазақстан арқылы өткенде, елдің солтүстік-шығысы осы құбырдан газ алар еді. Бұл туралы 2026 жылғы шілдеде Энергетика министрлігінде айтылды. Әзірге шешім жоқ, сондықтан басқа жобаға — Ресейден келетін «Есіл — Астана» газ құбырына басымдық берілген. Оны 2029 жылға қарай салып бітірмек, ал солтүстік өңірлерді газдандыруды билік 2030 жылға қарай аяқтауды жоспарлап отыр.
Бюджет үшін Қазақстан арқылы өтетін бағыт транзит ақысын білдірер еді. Онсыз да ел Түрікменстан, Өзбекстан және Ресей газын салынған құбырлар арқылы айдаудан табыс табады. «Сібір күші — 2» бағыты «Газпром» мен CNPC келісімшартқа қол қойғанда ғана түпкілікті белгілі болады.
