2022 жылға дейін Қазақстанда ресей банктерінің үш ірі еншілес банкі жұмыс істеді: Сбербанк, Альфа-Банк және ВТБ. Украинадағы соғысқа байланысты салынған санкциялардан кейін олардың екеуінің иесі ауысты. Альфа-Банк Қазақстан 2022 жылғы мамырда Банк ЦентрКредитке өтті де, сол жылдың қыркүйегіне қарай БЦК-ға қосылды. Сбербанк Қазақстан 2022 жылғы қыркүйекте «Бәйтерек» мемлекеттік холдингіне өтіп, Bereke Bank деп аталды, ал 2024 жылғы қазанда банк Қатардың Lesha Bank-іне сатылды. ВТБ Қазақстан әлі де ресейлік ВТБ-ның қолында және санкцияда жұмыс істеп жатыр.
Қазақстандағы Сбербанкке не болды
2022 жылдың көктемінде бас банк — Сбербанкке санкция салынғаннан кейін қазақстандық еншілес банк халықаралық төлем жүйелеріне қол жеткізе алмай қалды, клиенттер салымдарын ала бастады. 2022 жылғы қыркүйекте банк «Бәйтерек» ұлттық холдингіне өтті, ал айдың соңында Bereke Bank деген жаңа атау алды. 2023 жылғы 8 наурызда АҚШ Қаржы министрлігі Bereke Bank-ті санкциялық тізімдерден шығарды.
Банк біртіндеп қалпына келді. 2023 жылдың жазында корреспонденттік шоттар мен SWIFT арқылы аударымдар қайта іске қосылды, тамыздың соңында Mastercard карталарына, қазанда Visa карталарына қызмет көрсету қалпына келді. 2022 жылы банк 124,5 млрд теңге шығынға батса, 2023 жылы 29 млрд теңге таза пайда тапты.
2024 жылы «Бәйтерек» Bereke Bank акцияларының 100%-ын Қатардың Lesha Bank-іне 65 млрд теңгеге сатты. Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігі (ҚНРДА) 2024 жылғы 30 тамызда келісім берді, ал 8 қазанда тараптар мәміленің аяқталғанын жариялады. «Бәйтерек» баға банктің баланстық құнына сәйкес келгенін түсіндірді. Банктің хабарлауынша, иесі ауысқанда клиенттерге қызмет көрсету шарттары өзгерген жоқ.
Альфа-Банк Қазақстан қайда кетті
Альфа-Банк Қазақстан 2022 жылдың көктемінде ресейлік бас компаниясымен бірге санкцияға ілікті. Карталар басқа банктердің банкоматтарында жұмыс істемей қалды, доллар мен еуродағы төлемдер тоқтады. ҚНРДА деректері бойынша, банк шоттарында 6,2 млрд теңге бұғатталған.
- 2022 жылғы 3 мамырда реттеуші мәмілеге рұқсат берді, ал 5 мамырда Банк ЦентрКредит (БЦК) банктің жай акцияларының 100%-ын өз қаражатына сатып алды.
- 2022 жылғы мамырда банк Eco Center Bank болып өзгертілді.
- 2022 жылғы 14 шілдеде АҚШ Қаржы министрлігі оны санкциялық тізімнен шығарды.
- 2022 жылғы 5 қыркүйекте акционерлер Eco Center Bank-ті БЦК-ға қосуды мақұлдады, барлық клиент Банк ЦентрКредитке ауысты.
Осылайша бұрынғы «Альфа» жеке банк ретінде жойылды. БЦК деректері бойынша, мәміледен бастап клиенттерді ауыстыруға дейінгі барлық жұмысқа 150 күннен аз уақыт кеткен.
ВТБ Қазақстан: банк жұмыс істей ме және санкцияда не болып жатыр
ВТБ Қазақстан — елде қалған ресей банкінің жалғыз ірі еншілес ұйымы. 2022 жылы Қазақстан үкіметі ВТБ да Сбербанк сияқты сатып алушы іздеп жатқанын хабарлаған, бірақ сату жүзеге аспады. Банк шамамен 16 жыл жұмыс істеп келеді, ірі қалаларда 12 филиалы бар.
2022 жылғы наурыздан бері банк SWIFT жүйесінен ажыратылған, Visa мен Mastercard карталарымен, доллар және еуромен жұмыс істемейді. 2024 жылдың жазында АҚШ Қаржы министрлігі (OFAC) оны серіктестері үшін қайталама санкция қаупі бар ұйымдар қатарына қосты, ал 2025 жылғы қазанда ВТБ Қазақстан Еуроодақтың санкцияларының 19-пакетіне енді. Бұған жауап ретінде банк жеке тұлғалар мен компанияларға қызмет көрсетуді жалғастыратынын мәлімдеді, ал Ұлттық банк пен ҚНРДА мұның ел экономикасына әсері болмайтынын айтты: банк 2022 жылдан бері санкцияда.
Бұл клиенттер мен нарыққа не өзгертті
| Бұрынғы банк | Қазіргі иесі | Қазіргі атауы |
|---|---|---|
| Сбербанк Қазақстан | Lesha Bank (Қатар), 2024 жылғы қазаннан бері | Bereke Bank |
| Альфа-Банк Қазақстан | Банк ЦентрКредит, 2022 жылғы мамырдан бері | БЦК-ға қосылды |
| ВТБ Қазақстан | ресейлік ВТБ | ВТБ Қазақстан |
Бұрынғы «Сбер» мен «Альфа» клиенттерінің шоттары мен салымдары сақталды: Bereke Bank-те тек иесі ауысты, ал Eco Center Bank-тің барлық құқықтары мен міндеттемелері БЦК-ға өтті. ВТБ Қазақстанда қызмет алатындар валюталық аударымдар мен карталарға қатысты шектеулерді ескергені жөн. Нарықтағы ең ірі ойыншылардың қазіргі иелері кім екенін Қазақстан банктері 2026 шолуымызда айттық.
2010 жылдардың ортасында, 2014 жылы Ресейге алғашқы батыс санкциялары салынғаннан кейін, «Радиоточка» қазақстандық клиенттер ресей банктерінің еншілес ұйымдарынан кетіп жатқанын жазған. 2022 жылы бұл үдеріс иелердің ауысуымен аяқталды. Банктің лицензиясы бар-жоғын және оның депозиттерге кепілдік беру жүйесіне қатысатынын ҚНРДА және Қазақстанның депозиттерге кепілдік беру қорының сайттарынан тексеруге болады.
