Алматыдағы Лермонтов атындағы театр мәскеулік драматург Олжас Жанайдаровтың Қазақстандағы 1930 жылдардағы ашаршылық туралы «Жұт» пьесасын сахналады. Спектакльдің премьерасы 2015 жылғы 20 қазанға белгіленген. Пьеса 2013 жылы «Действующие лица» Бүкілресейлік драматургия байқауында бірінші орын алған. Премьера қарсаңында автор «Радиоточкаға» пьесасы, өмірбаяны және қазақстандық театр туралы айтып берді.
Жанайдаров — драматург, сценарист және журналист, Ресей Жазушылар одағы мен Журналистер одағының мүшесі, Мәскеудің округтік газетінде жұмыс істейді. Ол бес жасқа дейін Алматыда тұрған, ал 1987 жылы әскери қызметкер әкесінің отбасы Ленинград арқылы Мәскеуге көшкен. Мәскеуде мектеп пен экономикалық институтты бітіріп, орыс классикасын оқыған, өзінің кітаптық мәдениетін көбіне орыс мәдениеті деп санайды. Бала кезінде елшілік жанындағы жексенбілік мектепке барған, бірақ қазақ тілін нашар біледі.
«Жұттың» басты кейіпкері — апатты бастан кешірген Ахмет, оның әйелі Сәуле және отбасы. Оқиға екі уақытта өтеді: 1930 жылдарда және немересі Ербол Мәскеуге келетін бүгінгі күнде. Автор материалды публицистикадан, зерттеулерден және әкесінің әңгімелерінен алған; атасы ашаршылықты бала кезінде көрген. Кейбір детальдар ойдан шығарылған. «Шығарма әрқашан ойдан шығарылған детальдардан да, тарихи детальдардан да тұрады», — дейді драматург. Оның айтуынша, ол бір отбасының тағдыры арқылы, мұхит суының бір тамшысы сияқты, жалпы қасіретті көрсеткісі келген. «Шығармашылықтың, кем дегенде менің шығармашылығымның, мақсаты — адам тағдырын айту», — деді Жанайдаров.
Спектакльді театрдың көркемдік жетекшісі Рубен Андриасян қойды. Бұл — «Жұттың» алғашқы қойылымы әрі Жанайдаров пьесаларының Қазақстандағы тұңғыш қойылымы. Автор мәтінді бейімдеуге қатысқан, ал қысқартуларды техникалық себептермен және мемлекеттік театрдың талаптарымен түсіндірді. Ол спектакльге көңілі толады, көрермендердің қабылдауы күткеніндей болды. Сынға сабырмен қарайды: оның сөзінше, пікірталас мәдениетке қызығушылық барын көрсетеді. «Мен әралуандықты жақтаймын, интерпретацияны құптаймын», — деді драматург.
Жанайдаров өзінің «Жастықтың жаны» атты балалар пьесасы төңірегіндегі дау туралы да айтты. Пьеса балабақшадағы жастықтар туралы, олардың біріне қарақұмық салынған, оны Костя деген бала үйіне алып кетеді. Ресей Мәдениет министрлігі пьесаны гомосексуализм насихаты деп танып, теріс рецензия шығарған. Автор мұны орынсыз деп санайды және шамамен бір жыл бұрын қабылданған осындай насихатқа тыйым салатын заңмен байланыстырады. Оның айтуынша, тәуелсіз сараптама пьесадан ондай ештеңе таппаған, іс жүзінде тыйым жоқ, бірақ пьеса жанжалды атаққа ие болды. «Тыйым салынған жеміс тәтті», — деді ол.
Әдебиетпен айналыспас бұрын Жанайдаров турфирмада менеджер, қонақүйде әкімші болып жұмыс істеген. Оның пікірінше, Ресейде жазушы әдебиетпен күн көруі қиын, сондықтан ол санды емес, сапаны жоғары қояды және жылына бір пьеса жазады. Оның «Таня» және «Лапида блюз» әңгімелерінің желісімен фильмдер түсірілген, «Таня» бойынша түсірілген фильм «И через тысячу лет» деп аталады.
Драматургтің пікірінше, Қазақстанда драматургиялық қозғалыс — байқаулар, алаңдар мен ынталы адамдар жетіспейді. Ол мұның себебін жергілікті театр мәдениетінің жастығынан көреді: Әуезов театрына 90 жыл, ал Ресейде театрлар 200 жылдан астам уақыттан бері бар. Дегенмен ол үмітін үзбейді, ілгерілеуді, оның ішінде Алматыда тәуелсіз театрлардың пайда болуын көріп отыр. Жанайдаров Алматыдағы «Откровение» фестивалінің қазылар алқасының мүшесі болған. Ол Есенберлиннің «Көшпенділер» романын оқып, ортағасырлық хандық туралы пьеса жазуды ойлап жүр. «Менің ойымша, бұл уақыттың еншісінде», — деді ол.
«Радиоточка» материалдары бойынша.
