Қазақстанның жаңа Салық кодексі 2026 жылғы 1 қаңтардан бастап күшіне енді (2025 жылғы 18 шілдедегі № 214-VIII ҚРЗ). Әртістер, блогерлер мен той жүргізушілері үшін басты өзгеріс мынау: патент жойылды. Енді ресми түрде екі режимде жұмыс істеуге болады: өзін-өзі жұмыспен қамтыған адам ретінде табыстың 4%-ын төлеу немесе оңайлатылған декларациядағы ЖК ретінде 4% мөлшерлемемен салық төлеу. Табыс тауып, салық төлемейтін адамға салық органынан хабарлама келуі мүмкін. Себебі мемлекеттік органдар картаға түскен аударымдарды, жарнаманы және ірі сатып алуларды көреді.
Жаңа Салық кодексі 2026 шығармашылық мамандықтар үшін нені өзгертті
Бұрынғы арнаулы режимдердің орнына үшеуі ғана қалды: өзін-өзі жұмыспен қамтығандарға арналған режим, оңайлатылған декларация негізіндегі режим және шаруа қожалықтарына арналған режим. Режимді таңдауға берілген өтпелі кезең 2026 жылғы 1 наурызда аяқталды.
Қарапайым азаматтар үшін жеке табыс салығының (ЖТС) прогрессивті шкаласы енгізілді. Яғни табыс өскен сайын мөлшерлеме де өседі:
- 10% — жылына 8 500 АЕК-ке дейінгі табыстан (АЕК 4 325 теңге болғанда шамамен 36,8 млн теңге);
- 15% — осы шектен асатын табыс бөлігінен;
- базалық шегерім — айына 30 АЕК (129 750 теңге), бірақ тек бір жұмыс берушіде ғана қолданылады.
Мемлекеттік кірістер департаментінің түсіндіруінше, бұл мөлшерлемелер жеке тұлғалардың жалақысы мен басқа да табыстарына қатысты. Әртіс немесе блогер ЖК ретінде жұмыс істесе, салықты өз режимі бойынша төлейді.
Өзін-өзі жұмыспен қамтығандардың салығы 2026: әртіс пен блогерге бұл режим сай ма
Өзін-өзі жұмыспен қамтыған адам — ЖК ретінде тіркелмей, жалдамалы қызметкерсіз өзі үшін жұмыс істейтін азамат. Бұл режим бәріне бірдей сай келмейді: үкімет шамамен 40 қызмет түрінің тізбесін бекітті. Шығармашылық салалардан тізімде «көркем және әдеби шығармашылық», фотография, мәдениет саласындағы білім беру, аударма және музыкалық аспаптарды жөндеу бар.
| Шарт | Өзін-өзі жұмыспен қамтыған адам | Оңайлатылған декларациядағы ЖК |
|---|---|---|
| ЖК ретінде тіркелу | қажет емес | қажет |
| Табыс шегі | айына 300 АЕК (1 297 500 теңге), жылына 3 600 АЕК | жылына 600 000 АЕК-ке дейін (шамамен 2,6 млрд теңге) |
| Қанша төлейді | табыстың 4%-ы — зейнетақы, әлеуметтік және медициналық жарналар; ЖТС 0% | табыстың 4%-ы; мәслихат мөлшерлемені 50%-ға дейін азайтып не көбейте алады (2%-дан 6%-ға дейін) |
| Қызметкерлер | жалдауға болмайды | болады, саны шектелмейді |
| Есептілік | e-Salyk қосымшасында, келесі айдың 25-іне дейін төленеді | декларация жылына екі рет тапсырылады |
Салық органдарының дерегінше, кодекс күшіне енгеннен кейін өзін-өзі жұмыспен қамтығандар режимін 346 мың адам қолданады, оның 265 мыңы — жаңа пайдаланушылар. Оңайлатылған декларацияны 1,2 миллионнан астам кәсіпкер таңдады.
Тізбеде блогерлер мен той жүргізушілеріне арналған жеке жол жоқ. Сондықтан режим таңдамас бұрын өз қызмет түріңіздің кодын (ЭҚЖЖ) МКК сайтындағы тізбеден тексеріңіз немесе салық органынан сұраңыз. Егер қызмет түріңіз тізімде болмаса немесе айлық табысыңыз 1,3 млн теңгеден асса, оңайлатылған декларациядағы ЖК сай келеді.
Блогерлердің салығы: табыс деп не саналады және салық органы оны қалай көреді
Мемлекеттік кірістер комитеті әлеуметтік желідегі жарнаманы кәсіпкерлік деп тікелей атайды. Табысқа ақшамен қатар бренд жазба үшін берген сыйлықтар, сапарлар мен техника да кіреді. Мұндай жағдайда салық сыйлықтың нарықтық бағасынан есептеледі.
2026 жылғы ақпанда МКК 2022–2023 жылдардағы тексеру қорытындысы бойынша 850-ге жуық блогерден шамамен 500 млн теңге салық өндірілгенін хабарлады. Салық қызметкерлері декларациядағы табысты банктер мен мемлекеттік органдардың деректерімен салыстырады. Адам көлік не пәтер сатып алып, ал табысы «болмаса», оған хабарлама келеді. Жауап беруге 30 күн беріледі. Бұл уақытта түзетілген декларация тапсырып, салықты қосымша төлеуге немесе айырмашылықты құжатпен түсіндіруге болады. Жауап бермесе, шоттар бұғатталуы мүмкін.
Шоу-бизнес пен әртістер бұрын қалай тексерілді
Жұлдыздардың салығы туралы әңгіме бұрыннан бар. 2010 жылдардың ортасында «Радиоточка» порталы Қазақстанның барлық әртісі бірдей салық төлеуге дайын емес екенін, кейін Алматы шоу-бизнесін жаппай салық тексерісі күтіп тұрғанын жазған.
2019 жылы Алматы қаласы бойынша Мемлекеттік кірістер департаменті концерт ұйымдастырушыларын тікелей іс-шара кезінде тексерді: инспекторлар хронометраж жүргізіп, сатылымды бақылады. Фестиваль мен жеке концерт 52 млн теңге әкелгені, ал есептерде шамамен 3 млн теңге ғана көрсетілгені анықталды. Almaty Arena-дағы шоу ұйымдастырушысы 85 млн теңгеден астам түсім тапса да, 2018 жылғы айналымын нөл деп көрсеткен. Жаңа кодекс пен банктермен деректер алмасу мұндай схемаларды бұрынғыдан да анық көрсетеді.
2026 жылы әртіс пен блогер не істеуі керек
- Айлық табысыңызды бағалаңыз. Ол 1,3 млн теңгеден аспаса және қызмет түріңіз тізбеде болса, e-Salyk арқылы өзін-өзі жұмыспен қамтыған адам бола аласыз.
- Табысыңыз жоғары болса немесе көмекшілер керек болса, eGov немесе e-Salyk арқылы оңайлатылған декларациядағы ЖК ашыңыз.
- Жарнама мен өнер көрсету ақысын «достардан келген» аударым ретінде емес, шарт бойынша ресімдеңіз.
- Әлеуметтік төлемдерді ұмытпаңыз: зейнетақыңыз бен МӘМС-тегі мәртебеңіз соларға байланысты.
Мүлік, мысалы пәтер сатқанда бөлек ережелер қолданылады. Нақты жағдайыңыз бойынша дәл жауапты тұрғылықты жеріңіздегі салық органы береді.
