2026 жылғы 1 шілдеден бастап Қазақстанға визасыз келген шетелдіктер елге кірген күннен бастап 30 күнтізбелік күннен кешіктірмей тіркелуі тиіс. Тіркеу онлайн жүреді: шетелдік өз деректерін ІІМ-нің ақпараттық жүйесіне енгізеді, ал үй иесі оны мобильді қосымшада растайды. Адам қысқа мерзімге келіп, 30 күн толмай кетсе, тіркелудің қажеті жоқ. Визасыз және тұруға рұқсатсыз болудың жалпы мерзімі — әр 180 күннің 90 күні.
Кім тіркелуі керек және қандай мерзімде
Жаңа қағидалар ІІМ-нің 2025 жылғы 17 қарашадағы № 923 бұйрығымен бекітілді. Олар 90 тәулікке дейін визасыз режим орнатылған елдерден — мысалы, Ресейден, Өзбекстаннан, Қырғызстаннан, Тәжікстаннан келетін барлық шетелдіктер мен азаматтығы жоқ адамдарға қатысты.
- Мерзімі — шекарадан өткен күннен бастап 30-шы күнтізбелік күннен кешіктірмей, егер халықаралық шартта өзгеше тәртіп белгіленбесе.
- Не көрсетіледі — аты-жөні, туған күні, паспорт деректері, мекенжайы және қабылдаушы тарап (пәтер иесі, қонақүй, жұмыс беруші) туралы мәлімет.
- Растау — қабылдаушы тарап мобильді қосымшадан хабарлама алып, келісім береді немесе бас тартады. Келісім берілгеннен кейін тіркеу туралы анықтама шетелдіктің жеке кабинетіне түседі.
- Көшу — жаңа мекенжайда бес жұмыс күні ішінде тіркелу керек, ескі мекенжайдан автоматты түрде шығарылады.
Деректер жалған болса, болу мерзімі бұзылса немесе үй иесі келісім бермесе, тіркеуден бас тартылады. Тіркеу 90 күндік мерзімді ұзартпайды: ұзағырақ қалу үшін уақытша тұруға рұқсат (УТР) немесе тұруға ықтиярхат керек.
Келу туралы хабарлама және ЕАЭО азаматтарына арналған қағидалар
Бұрын басты міндет тіркелу емес, келу туралы хабарлама болатын: оны үш жұмыс күні ішінде қабылдаушы тарап eGov арқылы немесе қонақүй беретін. Жаңа қағидалар бойынша процесті шетелдіктің өзі бастайды, ал қабылдаушы тарап тек мекенжайды растайды. ІІМ халықты тіркеу ісін ақпараттық жүйеге 2024 жылғы қыркүйекте көшірген еді.
ЕАЭО елдерінің — Ресей, Беларусь, Армения және Қырғызстан азаматтарына Еуразиялық экономикалық одақ туралы шарттың қағидалары қолданылады. Бұл елдердің жұмыскерлері мен олардың отбасы мүшелері Қазақстанда жұмысқа рұқсатсыз еңбек ете алады, ал алғашқы 30 күнде тіркелмеуге де болады. Бұл әсіресе Қырғызстан 2015 жылы ЕАЭО-ға кіргеннен кейін оның азаматтары үшін маңызды болды: 2017 жылы «Радиоточка» қырғызстандықтар Қазақстанда тіркелмей жұмыс істей алатынын жазған, бұл қағида қазір де күшінде.
2026 жылы шетелдіктерге арналған патент: жеке тұлғаға қалай жұмыс істеуге болады
Халық арасында «патент» деп аталатын құжаттың ресми атауы — еңбекші иммигрантқа берілетін рұқсат. Оны ЕАЭО-ға кірмейтін визасыз елдердің (мысалы, Өзбекстан мен Тәжікстанның) азаматтары жеке тұлғаларға жұмыс істеу үшін алады: жеке үй құрылысында, үй шаруашылығында, жеке адамның жалдауымен. Бір жеке тұлға мұндай жұмыскерді бестен артық жалдай алмайды.
Басты шарт — салықты алдын ала төлеу. 2026 жылғы 1 қаңтардан бастап күшіне енген жаңа Салық кодексіне (696-бап) сәйкес, ЖТС өтініште көрсетілген әр жұмыс айы үшін 40 АЕК мөлшеріндегі ең төменгі табыстан есептеледі. 2026 жылы бұл айына 173 мың теңге (АЕК — 4 325 теңге). Салық рұқсат берілгенге немесе ұзартылғанға дейін төленеді.
Рұқсатты eGov.kz және migration.enbek.kz порталдарында ХҚКО-ға бармай-ақ онлайн ресімдеуге және ұзартуға болады.
Болу қағидаларын бұзғаны үшін айыппұлдар
| Құқық бұзушылық | ӘҚБтК бойынша жаза |
|---|---|
| Шетелдік уақытында шықпады: 3 тәулікке дейін | ескерту |
| 3-тен 5 тәулікке дейін / 5-тен 10 тәулікке дейін кешіктіру | 10 АЕК (43 250 теңге) / 15 АЕК (64 875 теңге) айыппұл |
| 10 тәуліктен астам шығудан жалтару | 25 АЕК (108 125 теңге) немесе шығарып жіберу |
| Рұқсатсыз жұмыс істеу | 25 АЕК, 10 тәулікке дейін қамаққа алу немесе шығарып жіберу |
| Жеке тұлға елде заңсыз жүрген шетелдікке баспана берді | 25 АЕК, қайталанса — 30 АЕК |
| Жеке тұлға еңбекші иммигрантты рұқсатсыз жалдады | 30 АЕК, қайталанса — 55 АЕК |
Айыппұлдар ӘҚБтК-нің 517–519-баптары бойынша берілді, сомалар 2026 жылғы АЕК бойынша есептелді. Елден шығарылған шетелдіктерге Қазақстанға кіру әдетте бес жылға жабылады.
Көші-қон полициясы: не өзгерді
2010 жылдардың өзінде көші-қон полициясының жұмысына шағым көп болатын. 2016 жылы «Радиоточка» «ел қиналғанда көші-қон полициясының жағдайы жақсы» деп жазған: шетелдіктер мен жергілікті тұрғындар құжат рәсімдеу мен тексеру кезінде ақша талап етілгенін айтқан. Содан бері қадамдардың барлығына дерлік онлайн форматқа көшті — хабарламалар, жұмысқа рұқсат, ал 2026 жылғы шілдеден бастап тіркеу де. Тексерушілермен жеке кездесу азайған сайын, пара сұрауға себеп те азаяды.
Дегенмен тексерулер жалғасып жатыр. Полиция базарларда, құрылыс алаңдарында және жатақханаларда «Мигрант» рейдтерін үнемі өткізеді. Шетелдік немесе үй иесі бәрі дұрыс рәсімделгеніне күмәнданса, деректерін eGov.kz жеке кабинетінен тексере алады немесе 1414 бірыңғай нөміріне қоңырау шала алады.
