Радикалды діни топтарға түскен әйелдердің көмек сұрап келетіні санаулы ғана, алайда Қазақстанда мұндай оқиғалар әлдеқайда көп. Бұл туралы «Радиоточкаға» берген сұхбатында «Дінтану орталықтары қауымдастығының» директоры, «114 жедел желісі» ақпараттық-кеңес беру орталығының басшысы Юлия Денисенко айтты.
Әңгімеге «Радиоточкадағы» «Халяль проституция по-казахски» материалы тудырған резонанс себеп болды: біреулер порталды арандатушылық жасады деп айыптаса, енді біреулер мұндай жағдайдың болатынына сенбеді. Денисенко радикалды топтардан зардап шеккен әйелдерді оңалтумен 10 жылдан астам уақыт айналысып келеді. Ол Сектанттықты зерттеу және ақпарат беру орталықтарының Еуропалық федерациясының (FECRIS) және Қазақстан үкіметі жанындағы Діни бірлестіктермен байланыс жөніндегі кеңестің мүшесі.
Оның айтуынша, ең күрделі өңір — елдің батысы, бірақ мұндай жағдайлар Қостанай, Алматы облыстарында және Астанада да кездеседі: «Мұндай әйелдер барлық жерде бар». Көбі жамағаттың ішінде қалып қояды. Денисенконың сөзінше, онда тастанды және «сыйға тартылған» әйелдерге көмектеседі делінетін қорлар бар, бірақ іс жүзінде әйелді кінәлайды — «Өзің кінәлісің, барып күйеуіңнен кешірім сұра, жалын» — немесе үнін шығармасын деп қайта күйеуге береді.
Оның айтуынша, сұлба көбіне бірдей. Сырт келбеті мен сөзінде шариғатты ұстанатын «ханзада» пайда болады, таныстық жиі «мұсылмандық» танысу сайттарында басталады. Қызға «неке» қиюды ұсынады, көбіне ата-анасына білдірмейді, ал әкесі қарсы болса, жамағаттан «рухани әке» тағайындайды. Денисенконың айтуынша, елдің батысында 16–17 жастағы қыздармен жасырын неке қию жағдайлары да бар, оларды тез ажырастырып, басқа «күйеуге» береді. «Некеден» кейін әйел өзінің жалғыз әйел емес екенін жиі біледі. Мұндай отбасылар жоқшылықтың шегінде өмір сүреді: әйелдердің бірі балаларына сорпа құйып берсін деп көршілерді бос тостағанмен аралаған.
Денисенко «Жедел желіге» түскен оқиғаларды мысалға келтірді. Алматыда шариғат бойынша ажырасқаннан кейін балаларын бұрынғы күйеуіне берген әйел қорғаншылық органдарынан балалардың қоқыс жәшігінен тамақ жегенін естіген, екі жасар ұлына дәрігерлер дистрофия диагнозын қойған. Қостанайлық төрт жасар бала әкесінің қасында демалыс өткізіп, соққыға жығылып, психологиялық жарақат алып оралған. Оның айтуынша, Астанада радикал күйеудің басқа әйелдерімен бірге бір әйелді жақындыққа мәжбүрлеген.
Әйелдердің өздерімен, балаларымен және туыстарымен жұмыс жүргізіледі. Денисенконың айтуынша, ең бастысы — әйелді отбасына қайтару, өйткені топтарда туыстарға және дәстүрлі дін басыларына сенбеуге үйретеді: «Бұның бәрі қара, ол жаққа бармаңдар». Оның сөзінше, өзі жұмыс істеген әйелдердің бәрі тұрмыс құрып, қалыпты отбасында тұрып жатыр, бірақ толық әлеуметтенуге бірнеше жыл кетеді.
«114 жедел желісі» 2013 жылдан бері Мәдениет және спорт министрлігі Дін істері комитетінің әлеуметтік тапсырысы ретінде жұмыс істейді. Қалалық телефоннан 114 нөміріне, ал 24 маусымнан бастап 8-777-0000-114 ұялы нөміріне қоңырау шалуға болады, Beeline абоненттері үшін тегін. Теологтар, психологтар және заңгерлер тегін кеңес береді. Қауымдастықтың серіктестері — Қазақстан бойынша 20 орталық.
Денисенко шешімді алдын алудан көреді, оның үстіне маргинал жастарға, дәстүрлі дінге сенушілерге және радикалданып үлгергендерге әрқайсысына өзгеше тәсіл керек. Соңғыларына әңгіме көмектеспейді, алдымен әлеуметтік көмек пен кәсіпке үйрету қажет: «балық емес, қармақ беру керек». Мамандар жетіспейді, ал ауыл имамы шамамен 20 мың теңге жалақы алады және мыңдаған жамағатты қамти алмайды. Қарапайым адамға дұрыс сенушіні радикалдан ажырату қиын, сондықтан ол дәстүрлі мешітке, ҚМДБ-ға немесе «азан.кз», «муслим.кз», «е-ислам» сайттарына жүгінуге кеңес береді.
Ресми деректер бойынша, Сирияда 300–400 қазақстандық жүр, олардың жартысы — әйелдер. Денисенко олардың кейбірі қолдан қолға өткенін растады, ал тастанды әйелдерге «күнәні қанмен жуу» ұсынылады. Оның айтуынша, соғыс аймақтарындағы балалардың жартысының тағдыры белгісіз.
«Радиоточка» материалдары бойынша.
