Қазақстанда педагогтерді жұмысты жалғастыруға сыйымсыз моральға жат теріс қылық жасағаны үшін бұрынғыдай жұмыстан шығаруға болады. Конституциялық сот Еңбек кодексінің осы нормасына түскен шағымды қарап, «моральға жат теріс қылық» ұғымы жеткілікті нормативтік айқындыққа ие және оны нақты істің мән-жайын ескере отырып қолдануға болады деген қорытындыға келді. Бұл туралы Конституциялық сот хабарлады. Норма Еңбек кодексінде сақталады.
Әңгіме Еңбек кодексінің 52-бабы 1-тармағының 14) тармақшасы туралы болып отыр. Ол тәрбиелік функцияларды атқаратын қызметкерлерге, оның ішінде мұғалімдерге қатысты. Конституциялық сотқа осы бап бойынша мектептің педагогикалық әдеп жөніндегі кеңесінің шешімімен жұмыстан шығарылған әйел жүгінді. Ол жұмыстан шығаруды алдымен келісім комиссиясында, кейін соттарда даулады, бірақ шешімдер өзгеріссіз қалды. Оның пікірінше, заңда моральға жат теріс қылықтың нақты белгілері мен объективті өлшемшарттары жоқ. Сондықтан норманы тым кең түсіндіруге болады, ал бұл еңбек ету құқығы мен сот арқылы қорғалу құқығын бұзады.
Конституциялық сот бұл уәжбен келіспеді. Сот педагогтердің адамгершілік мінез-құлқына қойылатын талаптар заңнамада бекітілгенін еске салды: педагогикалық әдеп қағидалары да, оларды бұзғаны үшін жауапкершілік те бар. «»Моральға жат теріс қылық» ұғымы өз табиғаты бойынша бағалаушы сипатта болады», — делінген сот хабарламасында. Сондықтан оны әрекеттердің жабық тізімімен шектеуге болмайды: әр жағдай әлеуметтік, мәдени және кәсіби контекст ескеріліп, өз мән-жайы бойынша бағаланады. Сот сондай-ақ өтініш берушінің қолжетімді қорғау тәсілдерін, яғни келісім комиссиясы мен соттарды пайдаланғанын атап өтті.
Бұл баптың іс жүзінде қалай қолданылатынын өткен жылғы оқиға көрсетті. 2025 жылғы қарашада Түркістан облысындағы мұғалім Алматы әуежайында айтқан әзілінен кейін «моральға жат теріс қылық» үшін жұмыстан шығарылды. Қауіпсіздік қызметкерлері оның сөзін ықтимал қауіпті мәлімдеме деп қабылдаған еді. Мұғалім сотқа жүгінді, тараптар бітімгершілік келісім жасасып, мектеп жұмыстан шығару тұжырымын өзгертуге келісті.
