Депозиттерге кепілдік беру қоры: 2026 жылы банк жабылса, салымшыға қанша қайтарылады

Қазақстанның депозиттерге кепілдік беру қоры (ҚДКБҚ) банк лицензиясынан айырылса, салымшыға ақшасын кепілдік шегінде қайтарады. Теңгедегі жинақ салымдары бойынша – 20 млн теңгеге дейін, теңгедегі өзге депозиттер, карталар мен шоттар бойынша – 10 млн теңгеге дейін, шетел валютасындағы салымдар бойынша 5 млн теңгеге дейін. Бір банк бойынша бір адамға төленетін жалпы сома 20 млн теңгеден аспайды. Бұл сомалар 2026 жылы да күшінде.

2026 жылы депозиттерге қандай сома кепілдендіріледі

Сома банк лицензиядан айырылған күнгі қалдық бойынша, есептелген сыйақымен бірге есептеледі. Егер салымшының сол банкте несиесі болса, қарызы төлемнен шегеріледі. Валюта нарықтық бағам бойынша теңгеге аударылып, ақша теңгемен беріледі. Бұл «Қазақстан Республикасының екінші деңгейдегі банктерінде орналастырылған депозиттерге міндетті кепілдік беру туралы» заңда және банктер салымшыларға беруге міндетті хабарламада жазылған.

Кепілдік әр банкте бөлек әрекет етеді. Сондықтан қор ірі соманы бірнеше банкке бөліп салуға және сыйақыға қор қалдыруға кеңес береді. Қордың дерегінше, жүйеге 21 банк кіреді, ал кепілдік жеке тұлғалар шоттарының 99,8%-ын толық қамтиды.

Банк жабылса, ақшаны қалай алуға болады

• Төлем банк лицензиядан айырылғаннан кейін 35 жұмыс күні ішінде басталады. Қор күнін алдын ала БАҚ-та және kdif.kz сайтында жариялайды.
• Қор агент-банктерді таңдайды. Салымшы солардың кез келгеніне жеке куәлігімен барып, өтініш жазады.
• Ақша өтініш берілгеннен кейін 5 жұмыс күнінен кешіктірілмей беріледі – қолма-қол немесе шотқа аудару арқылы.
• Төлем бір жыл бойы жүргізіледі. Мерзім аяқталардан 30 жұмыс күні бұрын қор ескерту жариялайды.
• Үлгермесеңіз, алынбаған ақша БЖЗҚ-дағы ерікті зейнетақы жарналары шотыңызға аударылады. Дәлелді себеп болса, қорға кейінірек те өтініш беруге болады.

Анықтаманы 1460 нөмірі мен kdif.kz сайтынан алуға болады. Өтініш үлгілері мен агент-банктер тізімі де сонда.

Қордың ақшасы жете ме

Төлем қордың арнайы резервінен жасалады. Оны бюджет емес, банктердің өздері жарнамен толтырады. 2026 жылғы 1 наурызда резерв 1,59 трлн теңге болды, ал кепілдендірілген депозиттер көлемі 28,1 трлн теңгеге жетті. Салыстыру үшін: 2022 жылғы қаңтарда резерв 847 млрд теңге еді, яғни төрт жылда ол екі есеге жуық өсті.

Қор төрағасы Әділ Өтембаев 2025 жылғы қазанда ақша төлемді тез бастауға жететінін айтты. Оның сөзінше, заң қорға қаражат табудың тағы кемінде үш қосалқы жолын береді. Мұндай жағдайда шығын салық төлеушілерге емес, банктерге бөлінеді. Көбіне проблемалы банктің салымшылары ештеңе байқамайды: олардың салымдары активтердің бір бөлігімен бірге басқа банкке беріледі. Мысалы, «Казинвестбанкте» солай болған.

Қордың «беріктік қоры» туралы сұрақ бұрыннан айтылып келеді. 2010 жылдардың ортасында қор басшылығы банк жүйесіндегі «апокалипсиске» де дайын екенін айтқан. Ал 2015–2016 жылдары теңге еркін бағамға көшкеннен кейін салымшыларға теңгедегі депозиттер бойынша қосымша өтемақы төленді. Бұл ақшаны қор емес, Ұлттық банк бөлді. Мысалы, 2016 жылғы қарашада Ұлттық банк салымын 2015 жылғы қазанда қайта ресімдеп, бір жыл бойы алмаған салымшыларға екінші траншты аударды.

Қор бұрын кімдерге төлем жасады

Қор құрылған 1999 жылдан бері Қазақстанда 11 банк лицензиясынан айырылды. Қордың 2022 жылғы 1 тамыздағы дерегінше, таратылып жатқан тоғыз банктің салымшыларына 114,3 млрд теңгеден астам ақша төленді, оны 419 мыңнан астам адам алды. Қор міндеттемелерінің 99%-дан астамын орындады.

Кепілдік шегінен асатын ақшаны салымшы тек банк таратылған кезде, кредиторлардың жалпы кезегімен ғана қайтара алады, ал оның жететініне кепілдік жоқ. Жинақты қай валютада сақтаған жөн және мөлшерлемелер қалай өзгергені туралы Қазақстандағы дедолларизация жөніндегі мақалада жаздық.