Алматыдағы «Рахат» кондитер фабрикасы 2013 жылдан бері оңтүстіккореялық Lotte тобына тиесілі. Қазір компания «ЛОТТЕ Рахат» АҚ деп аталады. Қазақстан қор биржасының 2026 жылғы 1 шілдедегі дерегі бойынша, акцияларының 95,57%-ы LOTTE Wellfood компаниясында (бұрынғы атауы – LOTTE Confectionery). Фабрика 1942 жылдан бері жұмыс істейді, оның Алматы мен Шымкентте екі өндірісі бар.
«Рахат» кімге тиесілі
2013 жылға дейін фабриканың иелері қазақстандық акционерлер болған. Forbes Kazakhstan дерегінше, ең ірі үлестер Анатолий Попелюшкоға (25,45%), британдық BD Associates компаниясына (29%), Наталья Хильчукке (11,54%) және «Sweet City» ЖШС-ға (12,18%) тиесілі еді.
2013 жылдың жазында «Рахат» KASE биржасы арқылы акцияларының 76%-ын кореялық LOTTE Confectionery компаниясына сататынын хабарлады. Сол кезде бүкіл компания шамамен 157 млн долларға бағаланды. Мәміле 2013 жылдың қарашасында жабылды. 2013 жылғы желтоқсан мен 2014 жылғы қаңтар аралығында кореялықтар қалған акцияларды да ұсақ акционерлерден сатып алды.
Кейін Lotte үлесі аса көп өзгерген жоқ:
| Жыл | Не болды |
|---|---|
| 2013 | LOTTE Confectionery акциялардың шамамен 76%-ын алды |
| 2015 | Үлес 92,44%-ға жетті |
| 2021 | «Рахат» АҚ «ЛОТТЕ Рахат» АҚ болып өзгертілді |
| 2026 | LOTTE Wellfood-та акциялардың 95,57%-ы бар (KASE, 1 шілдедегі дерек) |
Қалған 4,43% акция ұсақ ұстаушыларда, олардың әрқайсысының үлесі 10%-дан аз.
«Рахат» фабрикасының тарихы: 1942 жылдан бүгінге дейін
Фабрика 1941 жылдың күзінде Харьков пен Мәскеуден Алматыға көшірілген жабдық негізінде құрылды. Кәмпит шығару 1942 жылы басталды. 1992 жылы мемлекеттік кәсіпорын «Рахат» акционерлік қоғамына айналды, сол жылы сауда белгісі тіркелді. 2001 жылы Шымкентте еншілес өндіріс ашылды, 2004 жылдан бері компания акциялары биржада сатылады.
Фабриканың ең танымал өнімдерін жұрттың бәрі біледі: көк қаптамадағы «Казахстанский» шоколады, «Вечер», «Буревестник», «Белочка», «Красный мак», «Маска», «Отырар» кәмпиттері, «Яблочко» печеньесі, «Барбарис» карамелі. Компанияның айтуынша, «Казахстанский» шоколадының рецепті, пішіні мен қаптамасының түсі 30 жыл бойы өзгермеген. Бұл шоколадты шетелдік қонақтарға жиі сыйлайды. Мысалы, оны әнші Энрике Иглесиасқа сыйға тартқан.
Кореядағы Lotte ісі: «Рахат» иелері не үшін айыпталды
2016 жылдың қыркүйегінде қазақстандық БАҚ «Рахаттың» оңтүстіккореялық иелері ұрлық пен пара алу ісі бойынша айыпталып жатқанын жазды. Бірақ әңгіме алматылық фабрика туралы емес, бас компания – Lotte тобы мен оның төрағасы Шин Дон Бин туралы болды. Сол кезде Сеул прокуратурасы оны тұтқындауға соттан рұқсат сұрады. Тергеу нұсқасы бойынша, топ компанияларының қаржысы негізін қалаушының отбасы мүшелеріне кеткен, ал жалпы залал жүздеген миллион долларға бағаланған.
Кейін бұған пара беру ісі қосылды. Шинге президент Пак Кын Хенің құрбысы Чхве Сун Силь басқаратын қорға duty free дүкеніне лицензия алу үшін 7 млрд вон (шамамен 5,9 млн доллар) аударды деген айып тағылды. 2018 жылғы ақпанда Сеул соты оны 2,5 жылға бас бостандығынан айырды. 2018 жылғы қазанда Жоғары сот бұл мерзімді шартты етіп өзгертті. 2019 жылғы 17 қазанда Кореяның Жоғарғы соты шартты жазаны өзгеріссіз қалдырды. Отбасылық компаниялардағы ысырапқа қатысты іс бойынша сот Шиннің өзін де, Lotte негізін қалаған әкесі Шин Гёк Хоны да кінәлі деп таныды.
Бұл соттар «Рахаттың» жұмысына әсер еткен жоқ: фабрика өнім шығаруын да, дивиденд төлеуін де жалғастырды.
«Рахат» сандармен және көшу жоспары
- 2024 жылғы түсім – 90,9 млрд теңге, бұл 2023 жылғыдан 4%-ға аз.
- 2024 жылғы таза пайда – 6,3 млрд теңге.
- Өндірістік қуаты – жылына 100 мың тоннаға дейін тәттілер.
- Топта 3500-ден астам адам жұмыс істейді, оның 968-і Шымкентте.
- Қазақстан нарығындағы үлесі ақшалай есеппен 15,2%, шоколад бойынша шамамен 23%.
Бұл сандар компанияның 2024 жылғы жылдық есебінен алынды. 2023 жылдың қыркүйегінде Алматы облысының әкімдігі «ЛОТТЕ Рахат» өндірісті Алматы орталығынан облысқа көшіргісі келетінін хабарлады. Ол үшін 20–30 гектар жер іздестірілді, жоба шамамен 200 млн долларға бағаланып, 2030 жылға дейін аяқталуы тиіс еді. 2025 жылдың тамызында компания нарықтағы өзгерістерге байланысты бұл жоспарды тоқтата тұрды. Әзірге фабрика Алматыдағы бұрынғы орнында жұмыс істеп тұр.
«Рахат» фабрикасына экскурсия: баруға бола ма
Фабрика туристерге тұрақты экскурсия өткізбейді, цехтарға еркін кіруге болмайды. Компания ұйымдасқан топтарға арналған экскурсияларды мезгіл-мезгіл өзінің rakhat.kz сайтында жариялайды, шарттарын да сол жерден білуге болады. Алматыдағы Зенков көшесі, 2 мекенжайындағы фирмалық дүкенге кез келген адам кіре алады. Онда фабриканың барлық өнімі, соның ішінде сыйлық жиынтықтары сатылады.
