Қазақстанда қос азаматтыққа тыйым салынған. 2026 жылғы 1 шілдеден бастап күшіне енген жаңа Конституция бойынша Қазақстан азаматының қос немесе көп азаматтығы болмайды, ал басқа елдің паспорты қазақстандық азаматтықты тоқтатуға негіз болады. Екінші азаматтықты алған адам бұл туралы 30 күнтізбелік күн ішінде көші-қон қызметіне хабарлауы керек. Әйтпесе 100 АЕК (2026 жылы 432 500 теңге) айыппұл салынады немесе елден әкімшілік жолмен шығарып жібереді.
Қазақстанда қос азаматтыққа рұқсат бар ма
Жоқ. Бұрынғы Конституцияда бұл жұмсақтау айтылған: Қазақстан азаматының басқа мемлекеттің азаматтығы «танылмайды». Яғни екі паспорты бар адам ресми түрде тек Қазақстан азаматы саналды, ал екінші азаматтығы туралы уақытында хабарламағаны үшін жазаланды.
Жаңа Конституция 2026 жылғы 15 наурызда референдумда қабылданып, 1 шілдеде күшіне енді. Онда Қазақстан азаматының қос немесе көп азаматтығы болмайтыны, ал өзге азаматтық қазақстандық азаматтықты тоқтатуға негіз болатыны тікелей жазылған. Екінші азаматтықты туғанда алған балаларға заңда ерекше ереже белгіленеді.
Екі ұғымды шатастырмау керек. Азаматтықтың тоқтатылуы – адамның өзі басқа елдің паспортын алғанының салдары. Ал Конституция бойынша азаматтықтан айыруды тек сот, тек террористік қылмыстар үшін немесе елдің өмірлік маңызды мүдделеріне өзге де ауыр зиян келтіргені үшін ғана жасай алады.
Екінші азаматтық алсаңыз не істеу керек
- Шетелдік паспортты алғаннан кейін 30 күнтізбелік күн ішінде бұл туралы хабарлаңыз.
- Қазақстанда болсаңыз – тұрғылықты жеріңіздегі полицияның көші-қон қызметіне, шетелде болсаңыз – Қазақстанның елшілігіне немесе консулдығына барыңыз.
- Өтініш, Қазақстан азаматының паспорты және жаңа азаматтықты растайтын құжат қажет.
- Азаматтықтың жоғалғаны тіркеледі, ал қазақстандық жеке куәлік пен паспорт тапсырылады.
Бұл тәртіпті Абай облысының полиция департаменті осылай түсіндіреді. Осыдан кейін адам Қазақстанда шетелдік ретінде тұрады: визамен, ықтиярхатпен немесе жаңа елінің азаматтарына арналған ережемен.
2026 жылы қос азаматтық үшін айыппұл
Жаза Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодекстің 496-бабында белгіленген. 2026 жылы АЕК – 4325 теңге.
| Құқық бұзушылық | Жаза |
|---|---|
| Екінші азаматтығы туралы хабарламаған немесе кешіктірген | 100 АЕК (432 500 теңге) немесе елден шығарып жіберу |
| Азаматтығынан айырылғаннан кейін Қазақстан паспортын немесе жеке куәлігін пайдаланған | 200 АЕК (865 000 теңге) |
| Дәл осындай құқық бұзушылық мемлекеттік қызметші немесе басшы тарапынан | 300 АЕК (1 297 500 теңге), елден шығарылуы мүмкін |
Елден шығарылған адамға сот Қазақстанға кіруге бірнеше жылға тыйым салуы мүмкін. Тәртіп бұзушыларды көбіне шекарада және әуежайларда, сондай-ақ дерекқорларды салыстыру кезінде анықтайды.
Нақты оқиғалар: екінші паспорт үшін кімдер жазаланды
2010 жылдардың ортасындағы елеулі істердің бірі Қостанайда болды. 2016 жылғы тамызда көші-қон полициясы мен шекарашылар әуежайда Германия азаматтығын алып, бұл туралы хабарламаған 54 жастағы ер адамды анықтады. Қостанайдың мамандандырылған әкімшілік соты оған 200 АЕК айыппұл салды – ол кезде бұл 424 200 теңге еді.
Содан бері мұндай оқиғалар көбейді:
- 2024 жылы Шығыс Қазақстан облысында қос азаматтығы бар 48 адам анықталып, соттың шешімімен тоғызы елден шығарылды. 2021 жылы басқа елдің азаматтығын алған Өскемен тұрғыны 200 АЕК төледі.
- 2025 жылғы қыркүйекте Жамбыл облысындағы сот Ресей паспортын алып, бұл туралы хабарламаған ер адамға 393 мың теңге айыппұл салды.
- Абай облысында 2026 жылдың басынан бері қос азаматтықтың үш дерегі анықталды, ал жылдың алғашқы үш айында 43 адам азаматтықтан шығу туралы өзі өтініш берді.
Өз жағдайыңызға қатысты тәртіпті тұрғылықты жеріңіздегі полицияның көші-қон қызметінен немесе шетелдегі Қазақстан консулдығынан нақтылауға болады.
