Қазақстандағы әскери зейнетақы — мемлекеттік бюджеттен төленетін еңбек сіңірген жылдары үшін зейнетақы төлемдері. Оны алу құқығы 25 жыл қызмет еткеннен кейін пайда болады. Тағы бір жол бар: жалпы еңбек өтілі 25 жыл болып, оның кемінде 12 жыл 6 айы үздіксіз қызмет болуы керек. Мөлшері — босатылған күнгі ақшалай қамтылымның 50 пайызы және артық жылдар үшін үстемеақы. Бірақ ол 65 пайыздан және 109 АЕК-тен аспайды. 2026 жылы шекті сома — айына 471 425 теңге. Бұл ереже полицейлерге, прокурорларға, ҰҚК қызметкерлеріне, құтқарушыларға және басқа да күштік құрылым қызметкерлеріне қолданылады.
Еңбек сіңірген жылдары үшін зейнетақы кімге тиесілі
Шарттар Әлеуметтік кодекстің 212-бабында жазылған. Еңбек сіңірген жылдары үшін зейнетақы төлемдерін әскери қызметшілер (мерзімді қызметтегілерден басқа), арнаулы мемлекеттік және құқық қорғау органдарының, азаматтық қорғау органдарының және фельдъегерлік қызметтің қызметкерлері алады. Оның үш жолы бар:
- 25 жыл және одан көп еңбек сіңірген жылдар болып, қызметте болудың шекті жасына толуына байланысты босатылу;
- 25 жыл және одан көп еңбек сіңірген жылдар болып, штат қысқаруы, денсаулық жағдайы, өз қалауы немесе келісімшарт мерзімінің бітуі бойынша босатылу;
- жалпы еңбек өтілі 25 жыл және одан көп болып, оның кемінде 12 жыл 6 айы үздіксіз қызмет болса және жасына, денсаулығына, штат қысқаруына немесе орган таратылуына байланысты босатылу.
Төлемді адам қызмет еткен ведомство тағайындайды: Қорғаныс министрлігі, ІІМ, ҰҚК және басқалары. Ақша бюджеттен төленеді.
2026 жылы әскери зейнетақы мөлшері қандай
Есептеу тәртібі Әлеуметтік кодекстің 213-бабында көрсетілген. Негізге босатылған күнгі ақшалай қамтылым алынады: лауазымдық айлықақы және әскери (арнаулы) атақ не сыныптық шен үшін айлықақы. Сыйақылар мен үстемеақылар есепке кірмейді.
| Нені ескереді | Қанша қосылады |
|---|---|
| 25 жыл еңбек сіңірген жылдар | ақшалай қамтылымның 50 пайызы |
| 25 жылдан асқан әрбір толық қызмет жылы | +2 пайыз |
| Босатылған күнгі еңбек өтілінің әрбір толық жылы | +1 пайыз |
| Шегі | 65 пайыздан және 109 АЕК-тен аспайды (2026 жылы 471 425 теңге) |
Мысал. Офицер 28 жыл қызмет етті, атағын қоса есептегенде айлықақысы — 600 мың теңге. Оған 50 пайыз және 3 жыл үшін 2 пайыздан, яғни 56 пайыз тиесілі. Бұл — 336 мың теңге. Егер айлықақысы 900 мың болса, 56 пайызы 504 мың теңге болар еді. Бұл шектен көп, сондықтан төлем 471 425 теңгемен шектеледі.
Зейнетақы мөлшері айлықақыға байланысты, ал айлықақы өсіп келеді. 2025–2026 жылдары әскерилердің айлықақысы екі кезеңде орта есеппен 48,2 пайызға көтеріледі: екінші кезеңде офицерлерге — 23 пайызға, қатардағы жауынгерлер мен сержанттарға 10 пайызға. Премьер-министр Олжас Бектенов 2024 жылғы қазанда хабарлағандай, үкімет жаңадан зейнетке шығатындар үшін базалық мөлшерлемені ақшалай қамтылымның 50–65 пайызынан 60–75 пайызына дейін көтеруді де пысықтаған. 2026 жылғы қарашада Әлеуметтік кодексте әлі де 65 пайыз шегі қолданылып тұр.
Әскерилердің БЖЗҚ-дағы жинағы не болды
Қазіргі ережені түсіну үшін тарихқа көз жүгірту керек. 1998 жылғы зейнетақы реформасынан кейін әскерилер үш топқа бөлінді:
- 1998 жылғы 1 қаңтарда кемінде 10 жыл еңбек сіңірген жылдары барлар бюджеттен толық зейнетақы алды, бұл ақшалай қамтылымның шамамен 50–65 пайызы;
- 10 жылдан аз болғандар 1998 жылға дейінгі жылдар үшін бюджеттен толық емес зейнетақы және жинақ алды;
- 1998 жылғы 1 қаңтардан кейін қызметке келгендер тек БЖЗҚ-дағы жинаққа сүйенді. Олар үшін мемлекет ақшалай қамтылымның 20 пайызы мөлшерінде жарна төледі.
2016 жылға қарай соңғы топ әскерилердің шамамен 61 пайызын құрады. Қорғаныс министрлігінің дерегі бойынша, олардың жинақтан алатын болашақ «зейнетақысы» айына орта есеппен 3–5 мың теңге ғана болатын. Сондықтан 2015 жылғы зейнетақы заңнамасына енгізілген түзетулер күштік құрылым қызметкерлерін толық мемлекеттік қамсыздандыруға қайтарды. 2016 жылғы 1 қаңтардан бастап олар үшін бюджеттен БЖЗҚ-ға жарна аударылмайды, ал еңбек сіңірген жылдары үшін зейнетақыны қайтадан мемлекет төлейді.
Бір ғана шарт қойылды: мемлекет адам үшін аударған жинақтың жартысын қайтару керек. Бұл қазіргі әскерилерге, полицейлерге, прокурорларға және басқа да күштік құрылым қызметкерлеріне, толық емес зейнетақы алатындарға және 1998 жылдан кейін қызметке келіп, 2016 жылға дейін зейнетақы құқығымен босатылғандарға қатысты болды. 50 пайызы қайтарылғаннан кейін толық емес зейнетақы толық мөлшерге дейін қайта есептелді. Толық зейнетақы алып жүргендерге бұл өзгеріс әсер еткен жоқ. Жинақтың екінші жартысы БЖЗҚ-дағы шотта қалды. 2016 жылы реформа көп сұрақ туғызды, БАҚ әскерилердің жаңа ережеден шатасып қалғанын жазды. Сол жылдардағы шешім туралы толығырақ — әскерилердің зейнетақы жарнасынан босатылғаны туралы жаңалықта.
Қайда жүгіну керек
Болашақ төлемді есептеуге және құжат тапсыруға қызмет орнындағы ведомствоның кадр қызметі көмектеседі. БЖЗҚ-дағы жинақтың қалдығын қордың қосымшасынан немесе eGov арқылы тексеруге болады. Қарапайым зейнетақы қалай құралатынын және жинақ қанша беретінін зейнетақы калькуляторы туралы мақалада талдадық.
