Актілендірілген күн — аяз, жел немесе басқа да қолайсыз ауа райына байланысты оқушылар сабаққа бармай, үйде оқитын күн. Бүкіл Қазақстанға ортақ норма жоқ: температура мен желдің шегін әр өңір өзі бекітеді. Көбіне 1–4-сыныптардың бетпе-бет сабағы алдымен тоқтатылады — шамамен −25 °C аязда және секундына 2 метрден асатын желде. Барлық сыныптың сабағы әдетте −30…−35 °C аязда тоқтатылады. Қазір мұндай күн ресми түрде сабақтың тоқтатылуы емес, қашықтан оқытуға көшу деп аталады: мектеп ашық, бала келе алады.
Мектептерде қандай аязда сабақ тоқтатылады
Әр облыс пен қала шекті мәндерді климатты және балалардың жасын ескеріп белгілейді. Бұл туралы жергілікті білім басқармалары сілтеме жасайтын Оқу-ағарту министрлігінің қағидаларында айтылған. Әр өңірде ол былай көрінеді:
| Өңір | 1–4-сыныптар | 9-сыныпқа дейін | барлық сынып |
|---|---|---|---|
| Астана | әлсіз желде (2–4 м/с) −25 °C | 5 м/с-тан асатын желде −25 °C немесе −30 °C | −35 °C (колледждердің 1–2-курстары да) |
| Ақтөбе | 2 м/с-тан асатын желде −25 °C | 2 м/с-тан асатын желде −27 °C | 2 м/с-тан асатын желде −30 °C |
| ШҚО, жел 2 м/с-қа дейін | −28 °C | −32 °C (5–9-сыныптар) | −34 °C (10–11-сыныптар және колледждердің 1–2-курстары) |
| ШҚО, жел 2 м/с-тан көп | −23 °C | −27 °C (5–9-сыныптар) | −29 °C (10–11-сыныптар және колледждердің 1–2-курстары) |
Астанаға қатысты деректер 2024 жылғы маусымдағы қалалық білім басқармасының мәліметі бойынша, Ақтөбеге қатысты деректер білім бөлімінің 2025 жылғы қаңтардағы түсіндірмесі бойынша, ал ШҚО-ға қатысты деректер облыстық білім басқармасының 2026 жылғы 31 қазандағы ұсынымдары бойынша берілді. Қатты жел, боран соғып, көріну нашарласа, мектептер аяз жұмсақ болса да қашықтан оқытуға көшуі мүмкін. Сонымен қатар ШҚО-да −17 °C және одан төмен аязда сыртта сабақ өткізуге тыйым салынған.
Күннің актілендірілгенін кім шешеді
Шекті мәндерді жергілікті білім басқармасы әкімдікпен бірге бекітеді. Ал нақты бір күні қашықтан оқытуға көшу туралы бұйрықты ауа райы осы мәндерге жеткенде мектеп басшысы шығарады. Таңертеңгі нақты температура мен желдің жылдамдығы синоптиктер мен өңірдегі ТЖД деректері бойынша ескеріледі. Ауа райы өзгерсе, шешім күн ішінде қайта қаралуы мүмкін.
Басқа да себептер болады. Мысалы, 2026 жылғы 30 қаңтарда Өскеменде 0–11-сыныптардың бәрі екінші дәрежелі қолайсыз метеорологиялық жағдайға, яғни тек аязға емес, қою түтінге байланысты қашықтан оқытуға көшірілді.
Аязға байланысты сабақтың тоқтатылғанын қалай білуге болады
Хабарлама таңертең ерте, бірінші ауысым басталғанға дейін шығады. ШҚО-да бұл туралы бірінші ауысымға 6:45-тен 8:00-ге дейін, екінші және үшінші ауысымға 11:15-тен 13:00-ге дейін хабарланады. Жаңалықты мына жерлерден іздеңіз:
- сынып чатынан — сынып жетекшісі ата-аналарға жазады;
- мектептің және қалаңыз не облысыңыздағы білім басқармасының сайты мен әлеуметтік желісінен;
- жергілікті теледидар мен радиодан;
- мектептің кезекшісінен не әкімшілігінен телефон арқылы.
Күмәндансаңыз, телефондағы болжамға қарап болжағаннан гөрі мектепке қоңырау шалған дұрыс: шешім жергілікті температура мен жел бойынша қабылданады.
Актілендірілген күні оқушы не істеуі керек
Бұл — оқу күні. Мұғалімдер онлайн-сабақ өткізеді, мысалы Zoom арқылы, немесе өз бетімен орындайтын тапсырма береді. Бала оларды орындап, мұғалімге жібереді. Қосыла алмаса, тапсырманы кейін орындауға болады. Қағида бойынша мұғалімдер баланың онлайн-сабаққа қатыспағаны үшін төмен баға қоя алмайды. Үйде интернет не компьютер болмаса, ата-ана бұл туралы мұғалімге ескертуі керек.
Мектепке келуге де болады. Келген оқушылар үшін сабақ, үйірме, ұзартылған күн тобы және ыстық тамақ кесте бойынша толық көлемде өтеді. Бірақ мұндай күні мектепке барып-келу жолы үшін ата-ана жауап береді.
Жаппай актілендіру: ШҚО-да қалай болды
Шығыс Қазақстан — ең суық өңірлердің бірі, мұнда актілендіру жыл сайын қыста болады. Мысалы, 2016 жылғы қаңтарда −36 °C-қа дейінгі аязға байланысты ШҚО-ның бірнеше қаласы мен ауданында бірден сабақ тоқтатылды. Өскеменде 1–4-сыныптар оқымады, ал Зырян қаласында (қазір Алтай қаласы) 1–11-сыныптардың бәрі және колледждердің 1–2-курс студенттері сабаққа бармады. Ол кезде мұндай жағдайлар туралы облыстық БАҚ жиі жазатын.
Осындай жағдай 2026 жылғы қаңтарда қайталанды. Өңірде аяз −45 °C-қа дейін жетті. Ұлан ауданының 32 мектебі түгел және Зайсан ауданының барлық мектебі қашықтан оқытуға көшірілді. Өскеменде екі ауысымның 0–9-сыныптары үйде оқыды, ал Алтай мен Серебрянскіде 0–11-сыныптардың бәрі қашықтан оқыды.
