Президент Қасым-Жомарт Тоқаев қазақ тілінің орфографиялық нормаларын қайта қарап, барлық сөздікті, соның ішінде орфографиялық сөздікті жаңартуды тапсырды. Бұл жұмыс 2027 жылдың соңына дейін аяқталуға тиіс. Мемлекет басшысы бұл туралы 2026 жылғы 10 қарашада Астанада өткен «Қазақ тілі» халықаралық қоғамының Х құрылтайында мәлімдеді.
Президенттің айтуынша, қазір қолданылып жүрген орфографиялық сөздік кеңес заманында, 1983 жылы шыққан, оны мемлекет бекітпеген. Сөздіктерді жаңартумен лингвистер, ғалымдар, сарапшылар мен жұртшылық өкілдерінен құралған жұмыс тобы айналысады, оның жұмысын Президент Әкімшілігі үйлестіреді. Сонымен қатар Тоқаев қазақ тілінің ұлттық цифрлық деректер қорын құрып, кітаптарды, мерзімді басылымдарды, аудио- және бейнежазбаларды, мұрағат пен музей қорларын цифрландыруды тапсырды. Oxford Qazaq Dictionary жобасы жалғасады, қазақша-французша, қазақша-испанша, қазақша-қытайша, қазақша-арабша және басқа да сөздіктер әзірленеді, қазақша-орысша сөздік те жаңартылады.
Президент бұрыннан қолданылып келген сөздердің орнына жасалып жатқан жаңа атауларға да тоқталды. Ол «күйсандық» (пианино), «қылтима» (балкон), «субұрқақ» (фонтан), «себезгі» (душ), «қырыққабат» (капуста), «үнқағаз» (газет), «жеделсаты» (лифт) және «желкөз» (форточка) сияқты сөздердің пайда болуын күмәнді деп атады. Дінге қатысты көне қазақ сөздерінің орнына араб лексикасын қолдану сәнге айналғаны да сұрақ тудырады. Тоқаевтың пікірінше, бұл мәселеде ғалымдар өз сөзін айтуы керек.
Тағы бір міндет — балалардың тілін дамытуға көмектесетін қазақ тіліндегі IT-өнімдердің, фильмдер мен ойындардың санын көбейту және мұндай жобаларды мемлекет тарапынан қолдау. Президент ЖОО-ларға инженерияны, медицинаны, құқықты, экономиканы, жаратылыстану ғылымдары мен IT-ді қазақ тілінде оқуға жағдай жасауды тапсырды.
Тоқаевтың айтуынша, тілге сұраныс артып келеді. Биыл оқушылардың 71 пайызы қазақ тілінде оқытатын сыныптарға қабылданған. Былтыр шыққан 6 мыңнан астам кітаптың 70 пайызы қазақ тілінде жарық көрді, ал биыл түсірілген 71 фильмнің 63-і қазақша. Президент қазақ тілінің болашағына күмәнмен қараудан аулақ болу керегін айтты.
Сонымен бірге Мемлекет басшысы қазақ тілін басқа тілдерге зиян келтіріп дамытуға болмайтынын ескертті. Тоқаевтың сөзінше, қазақ тілін басқа тілдерге қарсы қоюға мүлде жол берілмейді. Қоғамды бөліп, қақтығыс тұтандыру үшін тіл мәселесін пайдаланатындарды ол арандатушылар деп атап, оларды «Заң және тәртіп» қағидаты бойынша жауапқа тарту керегін мәлімдеді.
Мемлекеттік тілді мемлекеттік органдар мен бизнесте қолдануға қойылатын талаптар тіл туралы заңда бекітілген. Құрылтай қарсаңында, 9 қарашада, Тоқаев «Қазақ тілі» қоғамының төрағасы Рауан Кенжеханұлын қабылдап, қазақ тілін оқыту әдістемесін талқылады.
