Қытай БАҚ-ы мен сарапшылары 23 қаңтарда қырғыз-қытай шекарасында жойылған шекара бұзушылар босқындар немесе аңшылар емес, ұйғыр сепаратист-экстремистері болған деп есептейді. Орыстілді БАҚ-та бұл көзқарас іс жүзінде айтылмайды. Ал Қырғызстанда оқиға барлық деңгейде талқыланып, шекара бұзушыларды жою қаншалықты орынды болғаны туралы дау жүріп жатыр. Парламент депутаты Абдумиталип Кочкорбаев шекарашылар «жойылған шекара бұзушылармен таныс болуы мүмкін» деп, із жасырылды деген болжам айтты.
Шыңжаң университетінің профессоры, Орталық Азия жөніндегі маман Пань Чжипин «Радиоточкаға» берген сұхбатында шекарашылардың әрекетін қолдады. «Қылмыскерлерді шекарада жою дұрыс қадам болды», — деді ол. Оның айтуынша, шекара бұзушылар шекарадан өтіп, адамдарды өлтіріп, берілуден бас тартқан, ал «үш зұлым күшке» қарсы күрес ШЫҰ-ның міндеттеріне кіреді. «Бұл адамдар жиһад ұрандарын айқайлаған, демек экстремизм оларға өте жақын», — деді сарапшы.
Қытайдың 163.com порталы қаза тапқандардан Құран, пышақтар, балталар, қысқыштар, маскалар, карта мен компас табылғанын жазып, олар Қырғызстаннан қару сатып алып, Қытайға оралмақ болған деп болжайды. Қырғыз тарапы қытайлық шенеуніктерге хабар берген, ал олар заңсыз мигранттар шекарадан өтпегенін мәлімдеген. Global Times («Хуаньцю шибао») таблоиды Ыстықкөл ауданындағы 420 мың тұрғынның 0,1 пайызын ұйғырлар құрайтынын атап өтіп, қорытынды жасауға әлі ерте екенін ескертеді.
Қытай басылымдарында қаза тапқандардың онда радикал сепаратистік ұйым деп аталатын Шығыс Түркістан ислам қозғалысымен және Дүниежүзілік ұйғыр конгресінің (ДҰК) республикадағы өкілдігі — Қырғызстан ұйғырларының ынтымақтастық қауымдастығымен ықтимал байланысы талқыланып жатыр. «Хуаньцю шибао» 2003 жылғы 26 наурызда Бішкек — Қашқар пойызына жасалған шабуылды еске салады: сонда 21 адам қаза тауып, олардың 18-і Қытай азаматы болған, оның 15-і — ұйғырлар.
ДҰК 24 қаңтардағы баспасөз релизінде Қырғызстан ұйғыр босқындары үшін транзиттік ел болғанын айтып, БҰҰ қатысуымен тәуелсіз тергеу жүргізуге шақырды. Конгрестің нұсқасы бойынша, қаза тапқандардан табылған заттар қылмыстық сипатта болмаған, ал жарылғыш зат пен қару туралы мәліметтер кейін пайда болған. ДҰК 2013 жылы ұйғырларға қарсы қуғын-сүргін 219 адамның өмірін қиды және 2014 жылы да жалғасады деп мәлімдейді.
Қытай мен ұйғыр диаспорасы арасындағы тартыс ұзақ уақыттан бері жалғасып келеді және ақпараттық соғысты да қамтиды. Пань Чжипиннің пікірінше, Шыңжаң терроризммен күрестің күрделі әрі ұзақ кезеңін бастан өткеріп жатыр.
«Радиоточка» материалдары бойынша.
