Мәскеулік суретші әрі куратор Владимир Потапов Алматыдағы Сайын мен Төле би көшелерінің қиылысында тұрған 14 қабатты тұрғын үйдің бүйір қабырғасына киіз үй бейнесін салды. Жұмыс Artbat fest көше өнері фестивалі аясында жасалды. «Радиоточкаға» берген сұхбатында «Киіз үй» жобасының авторы жұмыстың қалай жүргенін және тұрғындардың ықыласы оны неліктен бәрінен де қатты тебіренткенін айтып берді.
Потаповтың айтуынша, орынды өзі таңдаған жоқ: ұйымдастырушылар нұсқаларды әкімдікпен келісіп, оған бірнеше қабырға ұсынған. Суретшіні бір-бірінен шамамен жеті метр қашықтықта тұрып, бір нүктеде түйісетін екі қабырғасы бар үй қызықтырды. Бұл оның кеңістіктік кескіндемесі үшін маңызды: алдынан қарағанда сурет тұтас көрінеді, ал көрермен қозғалғанда бөлшектеніп кетеді. «Осы қос қабырғаны пайдалану керек деп шештім де, киіз үй салынған эскизді жібердім», – деді ол. Эскизді әкімдік бекітті.
Жұмыс түнде, көтергіш кран мен суретті қабырғаға түсіретін қуатты проектордың көмегімен жүрді. Түнгі сағат үшке таман полиция келді: тұрғындардың біреуі терезеге түскен жарыққа алаңдаған. Суретшілер әкімдіктің рұқсатын көрсеткен соң, оларды босатты. «Қорықтым, өйткені үлкен қабырғадағы алғашқы жұмысым еді», – деді Потапов.
Ертеңіне тұрғындар балконға шығып, сәлем беріп, шайға шақырды, қарттар қолын алды. Ақыл қосқандар да болды: сурет анық көріне бастағанда, киіз үйді өрнекпен «байыта түсуді» сұрағандар болды. «Әзілге салып, киіз үйге спутник антеннасын не кондиционер салайын дедім», – деп еске алады суретші. Бір қария суреттің бос тұрған оң жағын от пен қазан салып жандандыруға кеңес берді: киіз үйде адам тұратыны көрінсін деді. Потапов солай етті. Ол мұны көршілер бір-бірін жиі танымайтын Мәскеумен салыстырып, мұндай жылулық өзі үшін сирек кездесетінін айтты.
Суреттегі жалғыз абстрактілі бөлшек – құлып. Потаповтың түсіндіруінше, киіз үй – ол үшін өткен шақ пен көшпендінің еркін рухы, ал көпқабатты үйдің сұр қабырғасы – қала мен отырықшы өмір. Екі бейне де бір халыққа тиесілі, сондықтан олардың арасында қайшылық туады. Ол үйдің қасбетін сырма ілгекке теңеді: оны ағытсаң, сұр қабырғаның ар жағынан дала, аспан және киіз үй ашылады. Оның айтуынша, көшпенді бейнесі – Қазақстанның өзіндік болмысының белгісі. «Бұл – мәдениеттің тоғысуы», – деді суретші.
Потапов фестивальде «Жалпыдан жекеге» жобасына да кураторлық етіп отыр: төрт суретші үйлердің бүйір қабырғаларын безендіруде. Мәскеулік көше суретшісі Михаил Мост ғылымды романтикамен қабылдап, футурология сәнге айналған 1960–70 жылдарға жүгінеді. Валерий Чтак бірінің үстінде бірі тұрған мысықтарды бейнеледі – бұл тәуелсіздік пен саясатқа бейжайлықтың белгісі. Алматылық суретші Даррион Шаббаш бес қабатты үйдің қабырғасына әлеуметтік сыни сипаттағы «Алтын шаршы» жұмысын салды. Жобаның ортақ идеясы – КСРО ыдырағаннан кейінгі жаңа болмысты іздеу. Куратордың сөзімен айтқанда, бұрынғы республикалар «әжесінің сандығын ашып», өздерінің тарихи және этникалық белгілеріне оралды.
Сұхбаттасқан – Ботагөз Сейдахметова.
«Радиоточка» материалдары бойынша.
