Қазақстан азық-түліктің 30%-ын шетелден сатып алады, ал ауыл жандандырылмаса, бес жылдан кейін бұл үлес 80%-ға жетіп, елдің азық-түлік қауіпсіздігіне қатер төнуі мүмкін. Бұл пікірді «Радиоточка» сөйлескен сарапшылар айтты. Олардың сөзінше, соңғы 23 жылда бірде-бір үкімет ауылдың мәселесін шеше алмаған.
Веб-баспагер Жәнібек Сүлеев КСРО ыдырағаннан кейін ауыл тұрғындары, әсіресе ауыл қазақтары, қалаға жаппай көшіп жатқанын еске салды. Ауыл кепілдендірілген жалақыдан, дүкендерден, моншалардан, кітапханалардан, мәдениет үйлерінен, білімнен айырылды. «КСРО құлады да, артынша ауыл құлады», – деді ол.
Экономист Ғани Қалиев азық-түлікті шетелден сатып алуды экономиканың шығынымен байланыстырады. Ауыл тұрғындарының арасында жұмыссыздар мен аз қамтылғандар көбейіп келеді. Оның бағалауынша, ел қазіргіден екі-үш есе көп өнім өндіре алар еді: шамамен 100 млн гектар жайылым мен егістіктің 30%-ы пайдаланылмайды, еңбек өнімділігі төмен, техника тозған, технология ескірген. Жұмыс орындары мен әлеуметтік жағдай жасалса, адамдар ауылға қайтады деп санайды экономист.
Бұрынғы ауыл шаруашылығы министрі Балташ Тұрсымбаевтың пікірінше, өзгеріс болмаса, бірнеше жылдан кейін азық-түліктің 80%-ын шетелден сатып алуға тура келеді, ал қалған ауылдар ел картасынан жойылып кетуі мүмкін. Оның бағалауынша, ауылдар мен ауыл инфрақұрылымының жартысына жуығы қираған, қалғандарында негізінен зейнеткерлер мен аз қамтылғандар тұрады. Бұрынғы ауыл тұрғындары қаладағы біліктілігі төмен жұмыс күшін толықтыруы мүмкін. Тұрсымбаев бос қалған жерлерге басқа елдердің адамдары қоныстануы мүмкін екенін ескертіп, түрлі тараптан төнетін қатерлерді атады: ИГИЛ, Қытайдың халқы тым тығыз аудандары, Африкадан, Ресейден, Өзбекстаннан және Тәжікстаннан келуі ықтимал көші-қон. «Бос орын болмайды, кеткендердің орнын басқалар басады», – деді ол.
Сүлеевтің айтуынша, тәуелсіздік жылдарында халық саны Астанада, Атырауда не Алматыда емес, Жаңаөзен мен Қаскеленде екі есе өскен. Оның ойынша, Жаңаөзен 15–20 жылдан кейін бос қалуы мүмкін, ал Қаскелен агломерациясы сақталады. Бұл қалалардың ешқайсысы қазіргі тұрғындар санына есептелмеген. Бұрынғы қоғамдық жайылымдар жеке меншікке өткендіктен, ауыл адамы тіпті жеке малын да ұстай алмайды, сондықтан ауылда тұру тиімсіз. Бұрынғы жылқышылар ауыл дағдысынан айырылып, маргиналдар қатары көбейіп келеді, ал арасында аграршылар көп оралмандарды көшіру бағдарламасы бейімделу қиындығына тап болып отыр. Сүлеевтің сөзінше, үкімет ауылмен емес, Қашағанмен айналысып жатыр: «Олар Қашаған үшін тер төгіп, қиналып жүр».
Сарапшылардың пікірінше, биліктің қазіргі саясаты кезінде жағдайды түбегейлі өзгерту мүмкін емес.
«Радиоточка» материалдары бойынша.
