Қазақстанның Конституциялық соты жаңа регламентін бекітті. Бұл – соттың өтініштерді қалай қабылдайтынын, отырыстарды қалай өткізетінін және шешімдерді қалай шығаратынын айқындайтын құжат. Нормативтік қаулы 2026 жылғы 13 қарашада қабылданып, сол күні күшіне енді. Құжат туралы 16 қарашада Zakon.kz хабарлады.
Сотқа жүгінетіндер үшін басты өзгеріс – өкілдер санына қойылған шектеу. Енді конституциялық іс жүргізудің әр қатысушысының өкілдері екеуден аспауы тиіс. Өкілдің арнайы өкілеттіктері сенімхатта бөлек көрсетілуі керек. Адвокат өкілеттігін куәлігімен және қорғау туралы жазбаша хабарламамен, заң консультанты заң консультанттары палатасына мүшелігін растайтын құжатпен дәлелдейді.
Мерзімдер де белгіленді. Сот аппараты өтінішті тіркелген сәттен бастап 15 жұмыс күнінен аспайтын мерзімде алдын ала қарайды. Бұл мерзімді аппарат басшысы ұзарта алады, бірақ себебін көрсетуі тиіс. Талаптарға сәйкессіздік анық болса және жеке талдауды қажет етпесе, өтініш қайтарылады. Іс жүргізуге қабылдаудан бас тарту жеке дәлелді қаулымен ресімделеді, ал қатысушыларға шешім туралы бес жұмыс күнінен кешіктірмей хабарланады.
Азаматтардың өтініштерін отырыста бес судьядан тұратын құрамдар қарай алады. Сот сондай-ақ өтінішті қатысушыларды шақырмай және тыңдаусыз қарауға құқылы. Бұл ретте ол мәселелердің сипатын, материалдардың жеткіліктілігін және тараптардың ұстанымын тыңдау қажеттігін ескереді. Шешімдер ашық дауыс беру арқылы көпшілік дауыспен қабылданады.
Шешіммен келіспеген судья ерекше пікірін жазбаша баяндай алады – ол іс материалдарына қоса тіркеледі. Бірақ судья оны жария етуге немесе оған көпшілік алдында сілтеме жасауға құқылы емес. Іс материалдары судьяларға отырысқа дейін кемінде 10 күн бұрын жіберіледі. Баяндамашы судья ғылыми-консультативтік кеңес мүшелерінің пікірін сұрата алады, ал ұйымдар мен азаматтардың іс бойынша қорытындылары сот сайтында жариялануы мүмкін.
Отырыстарға журналистер мен өзге де адамдар шақырылуы мүмкін, бірақ фото- және бейнетүсірілім мен интернеттегі тікелей трансляцияға төрағалық етушінің рұқсатымен ғана жол беріледі. Мемлекеттік құпияларды және заңмен қорғалатын өзге де құпияны сақтау үшін жабық отырыстар өткізілуі мүмкін. Іс жүргізу мемлекеттік тілде жүргізіледі, онымен қатар орыс тілі ресми түрде қолданылады.
Конституциялық сот Қазақстанда 2023 жылдан бері жұмыс істейді, азаматтар оған тікелей жүгіне алады. Мысалы, жақында сот жұмыстан шығарылған мектеп қызметкерінің шағымы бойынша моральға жат қылық үшін жұмыстан шығару нормасын тексерді.



