2026 жылы ЖМЗЖ (жұмыс берушінің міндетті зейнетақы жарнасы) қызметкер табысының 3,5%-ын құрайды. Бұл жарнаны компания БЖЗҚ-ға жалақыдан тыс, өз қаражатынан төлейді, қызметкердің табысынан ештеңе ұсталмайды. Мөлшерлеме жыл сайын өседі: 2027 жылы 4,5%, ал 2028 жылдан бастап 5% болады. Жарна 1975 жылғы 1 қаңтардан кейін туған қызметкерлер үшін ғана төленеді.
ЖМЗЖ мөлшерлемесі жылдар бойынша: 1,5%-дан 5%-ға дейін
Жұмыс беруші жарналарын 2023 жылғы 1 шілдеден бастап қолданылып жүрген Әлеуметтік кодекс енгізді. БЖЗҚ ЖМЗЖ-ны 2024 жылғы 1 қаңтардан бастап қабылдай бастады. Бизнеске жеңіл болу үшін мөлшерлеме біртіндеп көтеріледі.
| Жыл | ЖМЗЖ мөлшерлемесі | 400 000 теңге табыстан жарна |
|---|---|---|
| 2024 | 1,5% | 6 000 теңге |
| 2025 | 2,5% | 10 000 теңге |
| 2026 | 3,5% | 14 000 теңге |
| 2027 | 4,5% | 18 000 теңге |
| 2028 және одан кейін | 5% | 20 000 теңге |
Салыстыру үшін: қызметкердің өзі бұрынғыдай табысының 10%-ы мөлшерінде міндетті зейнетақы жарнасын (МЗЖ) төлейді. Ол жалақыдан ұсталады. ЖМЗЖ соған қосымша төленеді.
2026 жылы ЖМЗЖ қалай есептеледі: база, ең төменгі және ең жоғары мөлшер
Жарна қызметкердің айлық табысынан есептеледі. Бірақ база бір ең төменгі жалақыдан кем және 50 ең төменгі жалақыдан артық бола алмайды. 2026 жылы ЕТЖ – 85 000 теңге.
- ең төменгі база – 85 000 теңге, айына 2 975 теңге жарна;
- ең жоғары база – 4 250 000 теңге, айына 148 750 теңге жарна;
- табыс 4,25 млн теңгеден асса, ЖМЗЖ бұдан әрі өспейді.
Жұмыс беруші жарнаны «Азаматтарға арналған үкімет» мемлекеттік корпорациясы арқылы қызметкерлер тізімімен бірге табыс төленген айдан кейінгі айдың 25-інен кешіктірмей аударады. Оңайлатылған декларация негізіндегі жеке кәсіпкерлер мен шаруа қожалықтары 2026 жылы ЖМЗЖ-ны өздері үшін сол 3,5% мөлшерлемемен төлейді, ал арнаулы режимдегі өзін-өзі жұмыспен қамтығандар – табыстың 1%-ын.
Жұмыс беруші кім үшін ЖМЗЖ төлемейді
- 1975 жылғы 1 қаңтарға дейін туған қызметкерлер үшін;
- зейнеткерлік жастағы адамдар үшін;
- I және II топтағы мерзімсіз мүгедектігі бар адамдар үшін;
- әскери қызметшілер мен оларға теңестірілген қызметкерлер үшін.
ЖМЗЖ қызметкерге не береді
ЖМЗЖ есебінен жиналған қаражат шартты жинақтаушы деп аталады. Оны БЖЗҚ есепке алады, бірақ оның ережесі қызметкердің өз жарналарынан өзгеше. Әлеуметтік кодекске сәйкес бұл қаражат:
- қызметкерге тікелей тиесілі емес және мұраға қалмайды;
- жеке басқарушыларға және сақтандыру компанияларына берілмейді;
- мемлекеттің сақталу кепілдігіне кірмейді;
- мерзімінен бұрын алынбайды – тұрғын үйге немесе емделуге тек жеткіліктілік шегінен асқан өз жинағыңызды (МЗЖ) пайдалануға болады.
Есесіне, Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі түсіндіргендей, жұмыс беруші жарналары зейнетақыға қосымша өмір бойғы төлем береді. Қазір зейнетақы базалық (мемлекеттен), ынтымақты (1998 жылға дейінгі еңбек өтілі үшін) және жинақтаушы бөліктерден тұрады. ЖМЗЖ жаңа, төртінші бөлікке айналады.
Еңбек министрлігінің деректеріне қарағанда, 2025 жылы жұмыс берушілер 5,51 млн адам үшін ЖМЗЖ төлеген, жалпы сомасы – 760 млрд теңге.
Зейнетақы реформасы және жұмыс беруші жарналары: ұзақ тарих
Жұмыс берушінің жеке жарнасы туралы идея 2024 жылдан әлдеқайда бұрын пайда болған. 2015 жылы зейнетақы жүйесіндегі жаңалықтар заңмен бекітілді: жұмыс берушілер 2018 жылдан бастап қосымша 5% төлеуге тиіс болды. Сол кезде экономист Олжас Худайбергенов бұл жаңалықтарды мемлекеттің зейнетақыға жұмсайтын шығынын азайту әрекеті деп атаған.
Жарнаны енгізу бірнеше рет кейінге қалдырылды. Алдымен ол 2020 жылға ауыстырылды, ал 2019 жылғы қыркүйекте Қасым-Жомарт Тоқаев жарна енгізуді 2023 жылға дейін кейінге шегеріп, басқа шешім іздеуді тапсырды. Өйткені бизнес жүктеменің ауырлығына шағымданды, ал қызметкерлер 5%-ды олардың жалақысына «жасырып» жібереді деп қауіптенді. Нәтижесінде ЖМЗЖ 2024 жылдан бастап енгізілді, бірақ бірден 5% емес, 1,5%-дан басталып, жыл сайын өсетін болды.
Жұмыс берушінің сіз үшін ЖМЗЖ төлеп жатқанын зейнетақы шотынан алынған үзінді көшірмеден тексеруге болады. Оны enpf.kz сайтындағы жеке кабинеттен, БЖЗҚ қосымшасынан және egov.kz порталынан алуға болады.
