Қазақстан армиясы — үш әскер түрінен тұратын Қарулы Күштер: Құрлық әскерлері, Әуе қорғанысы күштері және Әскери-теңіз күштері. Әскердің нақты санын Қорғаныс министрлігі жарияламайды. Global Firepower рейтингінің 2026 жылғы бағалауы бойынша сапта 110 мыңға жуық әскери қызметші, ал резервте тағы 135 мыңдай адам бар. Forbes Kazakhstan Қаржы министрлігінің деректерімен есептегендей, 2026 жылы қорғанысқа 1,53 трлн теңге қарастырылған. Бұл — ІЖӨ-нің шамамен 1 пайызы.
Қазақстан армиясының саны 2026 жылы қанша
Ресми дерек жоқ: әскер саны туралы мәлімет құпия. Сондықтан барлығы тек бағалауларды келтіреді. Әлемдегі әскери қуат рейтингі Global Firepower 2026 жылы Қазақстанды 145 елдің ішінде 58-орынға қойды. Оның деректері мынадай:
| Көрсеткіш | Global Firepower бағалауы, 2026 |
|---|---|
| Саптағы әскери қызметшілер | 110 мыңға жуық |
| Резерв | 135 мыңға жуық |
| Әскерилендірілген құрамалар | 55 мыңға жуық |
| Танктер | 353 |
| Ұшу аппараттары (ұшақтар мен тікұшақтар) | 168 |
| Көп зарядты реактивті жүйелер | 287 |
Бұл — Қорғаныс министрлігінің емес, сырттан жасалған бағалау. Басқа сарапшылар өзге сандарды атайды, сондықтан бұл деректерді шамамен ғана түсінген жөн.
Қазақстан Қарулы Күштері неден тұрады
Үш әскер түрінен бөлек, армияда жеке әскер тектері бар. Олар — Аэромобильді әскерлер және Зымыран әскерлері мен артиллерия. Аэромобильді әскерлер дегеніміз — әуе арқылы жылдам жеткізілетін бөлімдер. Жоғарғы Бас қолбасшы — Президент Қасым-Жомарт Тоқаев. Қорғаныс министрлігін 2025 жылғы маусымнан бері Әуе қорғанысы күштерінің бұрынғы бас қолбасшысы Дәурен Қосанов басқарады. 2026 жылғы қыркүйекте ол осы қызметке қайта тағайындалды.
Армия аралас: мерзімді әскери қызметшілер де, келісімшарт бойынша қызмет ететіндер де бар. Мерзімді әскери қызмет бір жылға созылады. Қорғаныс министрлігі мерзімді қызметті реформалауды бастады: алғашқы жарты жылда әскерге шақырылғандар оқу орталықтарында дайындықтан өтеді. Жаңа үлгіні сынақ ретінде 2027 жылы іске қосу жоспарланған.
Елдің қатерлерге көзқарасын айқындайтын басты құжат — Әскери доктрина. Оның қолданыстағы нұсқасы Президенттің 2017 жылғы 29 қыркүйектегі № 554 Жарлығымен бекітілген. Сол кезде жаңа доктрина армияның «қолын шеше ме» деген көп талас болған. 2022 жылғы қазанда доктринаға ауқымды өзгерістер енгізілді. Кибершабуылдар әскери қатер деп танылды, резервтегі әскери қызмет енгізілді, аумақтық қорғаныс пен әуе қорғанысы күшейтілді. Доктринаға сәйкес Қазақстан ешбір мемлекетті өзінің қарсыласы деп санамайды.
Қазақстанның қорғаныс бюджеті: армияға қанша жұмсалады
Он жылда қорғаныс шығыстары 3,3 есе өсті. Forbes Kazakhstan Қаржы министрлігінің нақтыланған бюджет бойынша деректерін жинақтады:
| Жыл | Қорғаныс шығыстары, млрд теңге |
|---|---|
| 2015 | 454,1 |
| 2017 | 452,8 |
| 2019 | 738,9 |
| 2021 | 753,7 |
| 2022 | 1 120,0 |
| 2024 | 1 278,8 |
| 2025 | 1 377,2 |
| 2026 | 1 529,4 |
Ең күрт өсім 2022 жылы болды — 48,6 пайыз. Сол жылы шығыстар алғаш рет триллионнан асты. Олар тек екі рет — 2017 және 2020 жылдары қысқарған.
2025 жылы қорғанысқа ІЖӨ-нің 0,68 пайызы бөлінген еді. Ол кезде Қорғаныс министрлігі қаржы жетпейтінін ашық айтқан. 2026 жылы бұл үлес шамамен 1 пайызға дейін өсті. Бүкіл күш құрылымдарына — армияға, полицияға, арнаулы қызметтерге 3 трлн теңгеге жуық қаржы бөлінді. Бұл өткен жылмен салыстырғанда 335 млрд теңгеге көп. Қорғаныс вице-министрі Асқар Мұстабеков қаржы жаңа қаруға, ең алдымен ұшқышсыз ұшу аппараттарына, авиациялық техниканы жаңғыртуға және әуе қорғанысы жүйелерін сатып алуға жұмсалатынын айтты.
Қаржының іс жүзінде қайда кететінін 2025 жылдың қорытындысынан көруге болады. Forbes Kazakhstan келтірген Ranking.kz деректеріне қарағанда, Қорғаныс министрлігі игерген қаражаттың 96 пайызға жуығы жауынгерлік және жұмылдыру әзірлігіне жұмсалған. Әскерилерді баспанамен қамтуға 152,4 млрд теңге, қару мен техника жеткізуге 52,4 млрд теңге кеткен.
Астанадағы әскери парад: қаншаға түседі және қашан өтеді
Астанада парадтар 7 мамырда, Отан қорғаушы күні өтеді, бірақ жыл сайын емес. Ең ауқымдысы 2015 жылғы 7 мамырда Жеңістің 70 жылдығына орай өтті. Оған 5 мыңға жуық әскери, 200-ден астам техника және 70 ұшақ пен тікұшақ қатысты. Сол кездің өзінде парадқа елдің қорғаныс қабілетіне бөлінген қаржының бір бөлігі жұмсалатыны жазылған. Ол жылдары армияны Иманғали Тасмағамбетов басқарды. Ол кез келген жүйе сияқты Қазақстан армиясының да өз проблемалары бар екенін мойындаған.
Кейін парадтар сирек өтетін болды. 2016 жылы Қорғаныс министрлігі парад жоспарда жоқ екенін хабарлады. Бас штаб өкілінің айтуынша, 2020 және 2021 жылдары парадтар пандемияға байланысты, ал 2022 және 2023 жылдары қаржыны үнемдеу үшін өткізілмеді. Ол қаражат әскердің жауынгерлік әзірлігіне бағытталды.
Келесі ірі парад 2025 жылғы 7 мамырда Жеңістің 80 жылдығына орай өтті. Оған 4 мыңнан астам әскери және 200-ден астам техника, соның ішінде 66 ұшақ пен тікұшақ қатысты. БАҚ оның құнын 2,5 млрд теңге деп бағалады. Ұлттық экономика вице-министрі Арман Қасенов бұл соманы ел экономикасы үшін аз деп атады. Салыстыру үшін: бұл 2025 жылғы қорғаныс бюджетінің шамамен 0,2 пайызы.
Армияға қатысты ресми құжаттарды — Әскери доктрина мен жарлықтарды adilet.zan.kz сайтынан, ведомство жаңалықтарын Қорғаныс министрлігінің парақшасынан оқуға болады.
