Қазақстанда ЭЦҚ-ны тек онлайн және тегін алуға болады. Ол үшін eGov Mobile қосымшасы немесе Ұлттық куәландырушы орталықтың (pki.gov.kz) жеке кабинеті керек. Адамның жеке басы телефон не компьютер камерасы арқылы бет-әлпеті бойынша тексеріледі. ХҚКО қосалқы жол ретінде қалды: онлайн тексеру бес рет өтпесе ғана сонда барасыз. 2026 жылғы 11 қыркүйектен бастап жеке куәлікке немесе бұлтты қоймаға жазылған сертификат бір жыл емес, үш жыл жарамды.
eGov Mobile арқылы ЭЦҚ қалай алады
ЭЦҚ — электрондық цифрлық қолтаңба. Яғни бұл интернетте құжатқа қол қоятын жеке кілтіңіз. Заң бойынша ол қолмен қойылған қолтаңбамен тең. Ең жылдам жолы — eGov Mobile қосымшасы. gov.kz сайтындағы нұсқаулыққа сәйкес тәртібі мынадай:
- қосымшаны ашып, жаңа ЭЦҚ шығару батырмасын басыңыз;
- ЖСН мен телефон нөмірін, содан кейін SMS-кодты енгізіңіз;
- камераға рұқсат беріп, бет-әлпетіңізді бейне арқылы тексертіңіз;
- ЭЦҚ-ға құпиясөз бен жылдам кіру кодын ойлап табыңыз;
- қаласаңыз, саусақ ізі немесе бет-әлпет арқылы кіруді қосыңыз.
Бір маңызды жайт бар. Қосымшада шығарылған ЭЦҚ тек eGov Mobile ішінде ғана жұмыс істейді. Компьютерден сайттарға кіру, есеп тапсыру немесе банк жүйелерінде жұмыс істеу үшін pki.gov.kz жеке кабинетінен алынған кілт керек. Ондағы тәртіп те ұқсас: өтінім бересіз, бет-әлпетіңізді тексертесіз, содан кейін кілтті компьютерге жүктейсіз.
ЭЦҚ-ны ХҚКО-дан алуға бола ма
2025 жылғы 11 тамыздан бастап ЭЦҚ беру толық онлайн форматқа көшті. ХҚКО-ға баруға болады, бірақ бірден емес. Алдымен бет-әлпетті қашықтан тексеруден өту керек. Оған бес мүмкіндік беріледі. Бесеуі де сәтсіз болса, мысалы, суретіңіз базада болмаса не камера істемей қалса, жүйе ХҚКО арқылы өтінім беруге жол ашады. Онда оператор жеке басыңыз бен құжаттарыңызды тексереді.
Үйде компьютер немесе интернет болмаса, ХҚКО-да өзіне-өзі қызмет көрсету аймақтары бар. Бет-әлпетті сол жерде тексертуге болады. Кілт операторға кезексіз, онлайн беріледі.
ЭЦҚ қанша уақыт жарамды және оны қалай ұзартады
2026 жылғы 11 қыркүйектен бастап ЭЦҚ берудің жаңа қағидасы күшіне енді. Оны Жасанды интеллект және цифрлық даму министрінің 2026 жылғы 28 тамыздағы № 522/НҚ бұйрығы бекітті. Бұйрық 2015 жылдан бері қолданылып келген тоғыз бұйрықтың орнын басты. Азаматтар үшін ең бастысы:
| Кілт қайда сақталады | Жарамдылық мерзімі |
|---|---|
| Чипі бар жеке куәлік, бұлтты қойма, қорғалған тасығыш (токен) | 3 жыл |
| Қарапайым тасығыш (компьютердегі файл, флешка) | 1 жыл |
| eGov Mobile қосымшасы | 1 жыл |
pki.gov.kz жеке кабинеті арқылы сертификат 20 минут ішінде берілуге тиіс. Қашықтан тексеру немесе тіркеу орталығы арқылы алсаңыз — бір жұмыс күні ішінде. ЭЦҚ беру мен кері қайтарып алу бұрынғыша тегін. Кілттің құпиясөзі кемінде 8 таңбадан тұрады, онда латын әріптері және сандар не арнайы таңбалар болуы керек.
Ескі кілтті ұзартуға болмайды, оның орнына дәл сол жолмен жаңасы шығарылады. Ұлттық куәландырушы орталық мерзім бітерден 30 күн, 10 күн және бір тәулік бұрын SMS пен электрондық поштаға ескерту жібереді. Мерзімді pki.gov.kz сайтынан немесе 1414 нөмірі арқылы тексеруге болады.
2026 жылы тағы бір өзгеріс болды. 9 шілдеде Цифрлық кодекс күшіне еніп, 2003 жылғы ЭЦҚ туралы заңның орнын басты. Кодекске сәйкес ЭЦҚ 16 жасқа толмаған балаларға берілмейді. Ал SMS-кодтар мен push-хабарламалар енді қолтаңбадан бөлек: олармен сервиске кіруге болады, бірақ маңызды шартқа қол қоюға болмайды.
Кілтті жыл сайын жаңарту — бұрыннан келе жатқан мәселе. 2017 жылы кілт флешкада сақталып, оны алу үшін ХҚКО-ға баратын. Сол кезде мемлекеттік қызмет сапасы туралы сауалнамаға қатысушылар ЭЦҚ мерзімін үш-бес жылға дейін ұзартуды сұраған. Электрондық қолтаңбаны қалай «бағындыруға» болатыны туралы ол кезде көп басылым жазды. Арада он жылға жуық уақыт өткенде үш жылдық мерзім қалыпқа айналды, бірақ тек қорғалған сақтау түрлері үшін.
ЭЦҚ алаяқтарының құрбаны болмау үшін не істеу керек
2026 жылдың күзінде «ЭЦҚ-ны ұзартыңыз» деген алаяқтық тәсіл тарады. Алдымен робот қоңырау шалады: қолтаңбаның мерзімі біткен, ұзарту үшін бір цифрды басыңыз дейді. Кейін «қауіпсіздік қызметі», «eGov» не «банк» атынан қайта хабарласады. Аккаунтыңыз бұзылғанын немесе сіздің атыңызға несие рәсімделгенін айтады. Сосын ақшаны «қорғауды» ұсынады: қарсы несие алып, бәрін «қауіпсіз шотқа» аударуды сұрайды. Соңында ақша алаяқтарға кетеді. Солтүстік Қазақстан облысының полициясы осылай 4 млн теңгесінен айырылған ер адам туралы хабарлады.
Мына қарапайым ережелерді есте сақтаңыз:
- eGov, ХҚКО және куәландырушы орталық қызметкерлері өздері бірінші хабарласпайды және ЭЦҚ-ны ұзартуды ұсынбайды;
- SMS-кодтарды, оның ішінде 1414 нөмірінен келгенін, ешкімге айтпаңыз;
- кілт пен құпиясөзді бермеңіз, тіпті бухгалтерге не туысыңызға да;
- қоңырау шалған адамның өтінішімен қосымша орнатпаңыз және сілтемеге өтпеңіз;
- кодтар немесе кілт бөгде адамның қолына түссе, сертификатты бірден кері қайтарып алып, полицияға жүгініңіз.
ЭЦҚ-ны басқа адамға беру жазаланатындықтан да қауіпті. Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодекстің 640-бабы бойынша кілтті бергені үшін азаматқа 10 АЕК, бөгде адамның кілтін пайдаланғаны үшін 50 АЕК айыппұл салынады. 2026 жылы АЕК 4 325 теңге, яғни бұл 43 250 және 216 250 теңге. Компаниялар үшін айыппұл жоғары — 200 АЕК-ке дейін.
ЭЦҚ арқылы көп нәрсені рәсімдеуге және тексеруге болады: жол жүру ережесін бұзғаны үшін айыппұлдан бастап тұрғын үй иесі туралы мәліметке дейін. Сондықтан кілтті жеке куәлік сияқты мұқият сақтаңыз. Ресми ақпаратты Ұлттық куәландырушы орталықтың сайтынан және 1414 нөмірі арқылы алуға болады.
