«Болашақ энергиясы» тақырыбындағы ЭКСПО-2017 халықаралық көрмесі Астанада 2017 жылғы 10 маусымнан 10 қыркүйекке дейін өтті. 93 күнде оған 4 млн-ға жуық адам келді, 115 ел мен 22 халықаралық ұйым қатысты. Дайындыққа бюджеттен шамамен 540–565 млрд теңге жұмсалды, әртүрлі бағалау бойынша бұл 1,3–2 млрд доллар. Көрмеден кейін оның аумағында «Астана» халықаралық қаржы орталығы мен Astana Hub технопаркі ашылды, ал әйгілі «Нұр Әлем» шарында қазір Alem.AI жасанды интеллект орталығы жұмыс істейді.
ЭКСПО-2017 қанша тұрды
Үкімет ресми түрде атаған қорытынды сома ашық дереккөздерде жоқ. Бірнеше бағалау бар:
| Бағалау | Сомасы | Не кіреді |
|---|---|---|
| Дайындықтың 5 жылындағы бюджет қаржысы («Курсив» деректері, 2017) | 565,1 млрд теңге | үкіметтің барлық бөлгені, оның 267,2 млрд-ы — 2016 жылы |
| 2014 жылдан 2017 жылғы наурызға дейінгі нысандар құрылысы (Informburo, 2025) | 543,5 млрд теңге | сол кездегі бағаммен шамамен 2 млрд доллар |
| Билік бағалаған ұйымдастыру шығыны (2017 жылғы маусым) | шамамен 1,3 млрд доллар | көрмені ұйымдастыру |
Салыстыру үшін: 2013 жылы экономика министрі Ербол Досаев 2014–2016 жылдарға арналған жоспарды 187,3 млрд теңге деп атаған. Forbes Kazakhstan есебінше, осы үш жылдағы нақты шығын 2,3 есе көп — 433 млрд теңге болды.
Көрме қорытындысы сандармен
- Келушілер — 2 млн жоспарға қарсы 3 977 545 адам;
- шетелдіктер — 187 елден келген қонақтар, жалпы келушілердің шамамен 15%-ы;
- қатысушылар — жоспарланған 100 ел мен 10 ұйымның орнына 115 ел және 22 халықаралық ұйым;
- бизнес — 1 400-ден астам шағын және орта компания 170 млн еуродан астам тапсырыс алды.
Қазақстан бұл деректерді 2017 жылғы қазанда Париждегі Халықаралық көрмелер бюросына ұсынды. Көрмені өткізу құқығын Астана 2012 жылғы 22 қарашада бельгиялық Льеж қаласын басып озып алған.
ЭКСПО-дан кім пайда тапты және билетті неге ресейлік компания сатты
Көрменің билетін ресейлік Kassir.ru компаниясы сатты. 2016 жылғы маусымда «Астана ЭКСПО-2017» ұлттық компаниясы операторды ашық конкурс арқылы таңдағанын түсіндірді. Конкурсқа екі компания өтінім берген, ірі халықаралық шаралардағы — Лондон мен Риодағы Олимпиада, Қазандағы Универсиада тәжірибесі тек Kassir.ru-да болған. Ұйымдастырушылардың айтуынша, мұндай деңгейдегі қазақстандық компания табылмаған. Билет 2 мыңнан 12 мың теңгеге дейін тұрды, алғашқы апталарда жеңілдіктер болды.
Дайындық дау-дамайсыз өтпеді. Ұлттық компания қайта ұйымдастырылып, басшылығы ауысты. Қоғам белсендісі Ғалым Байтұқ «Астана ЭКСПО-2017» компаниясын қайта ұйымдастыруды оғаш деп атады. Әсет Исекешев Қазақстанның көрмеде не көрсететінін айтты, ал ұлттық компания басшысы Ахметжан Есімов оның сөзінше ЭКСПО-ны «жын-перідей етіп көрсететін» сыншылармен дауласты.
Ең басты қылмыстық іс ұлттық компания басқармасының бұрынғы төрағасы Талғат Ермегияевқа қатысты болды. 2016 жылғы маусымда сот оны пара алғаны және бюджеттің 4,2 млрд теңгесін жымқырғаны үшін 14 жылға бас бостандығынан айырды, апелляция үкімді өзгеріссіз қалдырды. 2025 жылғы шілдеде сот оны шартты түрде мерзімінен бұрын босатудан бас тартты: прокурор залал толық өтелмегенін айтты — Ермегияев шамамен 935 млн теңге қайтарған. 2023 жылы прокуратура ЭКСПО нысандарының құрылысында да заң бұзушылықтар анықтаған.
ЭКСПО аумағында қазір не бар
Аумақты мемлекеттік QazExpoCongress ұлттық компаниясы басқарады. Бұл — 25 гектар жер және жалпы ауданы 350 мың шаршы метр болатын 15 ғимарат. Үй-жайлар мемлекеттік органдар мен жеке компанияларға жалға беріледі.
- «Астана» халықаралық қаржы орталығы (АХҚО) — өз соты мен AIX биржасы бар қаржы орталығы;
- Astana Hub — IT-стартаптар технопаркі;
- конгресс-орталық — форумдар, концерттер мен көрмелер;
- «Нұр Әлем» шары — бұрынғы «Болашақ энергиясы» музейі. Ол қайта жабдықталып, енді сегіз қабатында Alem.AI халықаралық жасанды интеллект орталығы жұмыс істейді: ЖИ мектебі, стартап-кампус, зертханалар және келушілерге арналған кеңістік. NVIDIA басшысы Дженсен Хуангты да осында қабылдады — сапар туралы толығырақ.
QazExpoCongress ұлттық компаниясы Цифрлық даму министрлігінің қарамағына берілді, ал ЭКСПО аумағы технологиялар мен ЖИ кампусына айналдырылып жатыр.
