2026 жылы Қазақстанда қызылша қайтадан жаппай таралды. Денсаулық сақтау министрлігінің деректері бойынша, жыл басынан мамырға дейін 5 мыңнан астам жағдай тіркелген. Ауырғандардың 80%-дан астамы – 14 жасқа дейінгі балалар, шамамен төрттен үші екпе алмаған. Басты себеп – ата-аналардың екпеден бас тартуы: 2017–2025 жылдары мұндай бас тартулар саны жылына 5 мыңнан 25 мыңға дейін, яғни бес есеге жуық өскен.
2026 жылы Қазақстанда қызылшаның қанша жағдайы тіркелді
Ауру қыстың өзінде өрши бастады. Денсаулық сақтау министрлігінің мәліметінше, 2026 жылғы 19 ақпанға дейін 3 343 жағдай тіркелсе, 4 мамырда министрлік ауырғандар саны 5 мыңнан асқанын хабарлады. Сәуірде апталық жаңа жағдайлар саны азая бастады, бірақ ауырғандардың басым бөлігі әлі де екпе алмағандар. Ең көп жағдай Астанада, Алматыда, Павлодар және Қарағанды облыстарында тіркелген.
| Көрсеткіш (Денсаулық сақтау министрлігі, 2026 жылғы ақпан) | Мәні |
|---|---|
| Барлық жағдай | 3 343 |
| 14 жасқа дейінгі балалар | 2 816 (84,2%) |
| Екпе алмағандар | 2 594 (77,6%) |
| – ата-анасы бас тартқандықтан | 1 448 |
| – екпе жасына әлі жетпегендіктен | 778 |
| – медициналық қарсы көрсетілімге байланысты | 325 |
Өңірлердегі жағдай да ауыр. Батыс Қазақстан облысында маусымға дейін 271 адам ауырды, ал былтыр осы кезеңде 13 адам ғана тіркелген. Павлодар облысында жағдайлар саны төрт есе өсті.
Бұл – алғашқы өршу емес. 2023 жылы Қазақстанда қызылшаның 29 648 жағдайы тіркеліп, оның 80%-ы балаларға тиесілі болды. 2023 жылғы желтоқсанда қызылшадан төрт және алты айлық екі сәби көз жұмды.
Қызылша неге қауіпті
Қызылша – ең жұқпалы вирустардың бірі. Ол ауа арқылы тарайды және науқаспен бір бөлмеде болған екпе алмаған адамдарға оңай жұғады. Алдымен қызу көтеріліп, жөтел, тұмау пайда болады, көз қызарады. Бірнеше күннен соң бүкіл денеге бөртпе шығады.
Қауіптісі – бөртпенің өзі емес, асқынулар. ДДҰ деректері бойынша, қызылша өкпе қабынуына, ми қабынуына (энцефалит), ауыр іш өтуі мен сусыздануға, көрудің жоғалуына әкелуі мүмкін. Бес жасқа дейінгі балалар, әсіресе екпе алуға әлі тым кішкентай нәрестелер көбірек қатерге ұшырайды. Оларды тек айналасындағы екпе алған ересектер мен балалар ғана қорғай алады.
Ата-аналар неге екпеден бас тартады
Екпеден қорқу – оны вакцинофобия деп атайды – Қазақстанда он жылдан астам уақыт бойы талқыланып келеді. 2010 жылдардың ортасында-ақ дәрігерлер бас тартулар көбейсе, ұмытыла бастаған аурулар қайта оралады деп ескерткен. Солай болып шықты да. Денсаулық сақтау министрлігінің деректеріне қарағанда, 2017 жылы ата-аналар 5 мыңнан астам бас тарту жазса, 2025 жылы олардың саны 25 мыңға жеткен.
Қазақстанда қызылшаға, қызамыққа және эпидемиялық паротитке қарсы екпе (ҚҚП) Ұлттық екпе күнтізбесі бойынша тегін салынады. ДДҰ мәліметінше, бұл вакцина қауіпсіз, одан кейін әдетте шамалы қызу көтеріледі немесе екпе салынған жер қызарады.
Екпеден бас тарту баланы шектеуге әкеледі. Мектепте, балабақшада немесе ЖОО-да қызылша анықталса, екпе алмағандар сабақтан уақытша шеттетіледі. Балаларды жоспарлы түрде ауруханаға жатқызу тек екпе кемінде 21 күн бұрын салынған жағдайда ғана жүргізіледі (тұрақты қарсы көрсетілімі бар балалардан басқа).
Қызылшаға қарсы екпе қашан салынады және 2026 жылы не өзгерді
Ұлттық екпе күнтізбесі бойынша бала ҚҚП вакцинасының екі дозасын алады: 12 айлығында және 6 жасында. Екі доза ұзақ жылдарға сенімді қорғаныс береді.
Аурудың өршуіне байланысты Бас мемлекеттік санитариялық дәрігер Сархат Бейсенова 2026 жылғы ақпанда екпе салуды кеңейтті. Екпе мыналарға салына бастады:
- 6 айдан 10 ай 29 күнге дейінгі балаларға – жағдай тұрақтанғанға дейін қосымша доза;
- күнтізбе бойынша екпе алмаған 2–5 және 7–18 жастағы балаларға;
- екпесі жоқ немесе екпе туралы деректері жоқ 30 жасқа дейінгі медицина қызметкерлеріне.
Екпе тек ата-ананың келісімімен салынады. Баланың екпе алғанын білу және екпеге жазылу үшін тіркелген емханаға жүгінуге болады. Қызылшамен ауырған-ауырмағанын, екпе алған-алмағанын есіне түсіре алмайтын ересектерге учаскелік дәрігерінен сұраған жөн.
