2025 жылы Қазақстанда ең көп көрілген телеарналар — «Бірінші арна Еуразия» (аудиторияның 17,3%), ҚТК (12,2%) және «7 арна» (10,6%). Бұл — Ұлттық медиа қауымдастығының халқы 100 мыңнан асатын қалалар бойынша деректері. ҚТК түгелге жуық Нұрсұлтан Назарбаевтың жеке қорына тиесілі. «Еуразияның» 80%-ы мемлекетте, 20%-ы ресейлік «Первый каналда». Теледидарды көретіндер азайып келеді: көрермен де, жарнама ақшасы да интернетке кетіп жатыр.
Қазақстан телеарналарының рейтингі: ең көп не көреді
Аудитория үлесі былай есептеледі: теледидар көретіндердің жалпы уақытының қанша пайызы белгілі бір арнаға тиесілі. Өлшеуді портативті пиплметрлері бар TV Index жүйесі жүргізеді. Пиплметр — көрерменнің қасында қай арна қосулы тұрғанын өзі тіркейтін шағын құрылғы.
| Орын | Телеарна | 2025 жылғы аудитория үлесі |
|---|---|---|
| 1 | Бірінші арна Еуразия | 17,3% |
| 2 | ҚТК | 12,2% |
| 3 | 7 арна | 10,6% |
| 4 | МИР | 8,4% |
| 5 | 31 арна | 8,0% |
| 6 | Qazaqstan | 8,0% |
| 7 | Astana TV | 7,8% |
| 8 | НТК | 7,8% |
| 9 | Balapan | 3,4% |
| 10 | Qazsport | 2,8% |
Үш жылда «7 арна» бәрінен көп өсті: оның үлесі 2023 жылғы 5,1%-дан 10,6%-ға жетті. «Еуразия» сол уақытта көрерменінің бір бөлігін жоғалтты — бұрын 19,8% еді. 2025 жылы орташа көрермен теледидарды күніне 171 минут көрді, 2023 жылы бұл 181 минут болған.
Қазақстан телеарналары кімге тиесілі
- ҚТК — елдегі алғашқы жеке телеарна, 1991 жылдан бері жұмыс істейді. 2024 жылғы шоғырландырылған есеп бойынша «ҚТК» АҚ акцияларының 99,58%-ы Нұрсұлтан Назарбаевтың жеке қорына тиесілі. Қордың құрылтайшысы — тұңғыш президент, басшысы — Сұлтан Айтжанов. 2026 жылғы сәуірде ҚТК-ның бас директоры болып «Қазақстан» РТРК басқарма төрағасының бұрынғы орынбасары Бек Кенжебай тағайындалды. Оған дейін арнаны 2016 жылдан бері Эльмира Джамилова басқарған.
- Бірінші арна Еуразия — 80%-ы мемлекеттік «Қазақстан» РТРК тобына кіретін Телевизиялық жаңалықтар агенттігінде, 20%-ы ресейлік «Первый канал» АҚ-да. 20% — мемлекет қатысатын арнада шетелдіктерге заң рұқсат ететін ең жоғары үлес.
- Qazaqstan, Balapan, Qazsport «Қазақстан» РТРК құрамына кіреді. Оның жалғыз акционері — Мәдениет және ақпарат министрлігі.
- МИР — ТМД елдерінің мемлекетаралық телерадиокомпаниясы.
«31 арнаның» қалай дамығаны және ондағы үлесті кім сатқаны туралы — Арманжан Байтасов туралы мақалада.
ҚТК басшылығы ауысқан сайын арнаның редакциялық саясаты туралы сұрақ туып отырды. 2010 жылдардың ортасында «Радиоточка» порталы ҚТК-ның ақпараттық саясаты өзгере ме деп сұраған: сол кезде арнаның басшысы ауысты, ал 2017 жылы акциялардың бір бөлігін тұңғыш президенттің қоры сатып алды. 2022 жылы қор жаңа эмиссияның тағы 2,4 млн акциясын шамамен 1,2 млрд теңгеге сатып алды. Арна сол кезде бұл ақша жаңғыртуға жұмсалғанын мәлімдеді. Кейін Алматы прокуратурасы «Маңғыстаумұнайгаздың» арнаға өз акцияларының 1%-ын тегін бергенін сотта даулады, бұл акциялар кейін қорға өткен. 2023 жылғы қазанда Алматының экономикалық соты сыйға тарту шартын жарамсыз деп таныды, 2024 жылғы ақпанда Алматы қалалық соты бұл шешімді күшінде қалдырды.
Қазақстан теледидарында ресейлік эфир қанша
Қазақстанда 306 шетелдік телеарна тіркелген (2025 жылғы дерек), олардың ең көбі — ресейлік. Оларды кабельдік, спутниктік және интернет-теледидар арқылы көреді.
Қазақстандық арналардағы ресейлік контентті 2024 жылғы маусымда қол қойылған «Масс-медиа туралы» заң шектейді. Отандық арналардағы шетелдік бағдарламалардың үлесі 20%-дан 10%-ға қысқарды. Мемлекеттік тілдегі хабарлардың үлесі өсіп келеді: 2025 жылдан бастап аптасына эфирдің 55%-ы, 2027 жылдан бастап 60%-ы.
Мәдениет және ақпарат министрлігі 2023 жылы «Еуразиядағы» ресейлік «Первый канал» материалдарының үлесін эфирдің 20%-ынан аз деп бағалаған. Министрліктің дерегінше, онда ресейлік жаңалықтар мен қоғамдық-саяси бағдарламалар жоқ, тек ойын-сауық шоулары, фильмдер мен сериалдар бар.
Көрермен мен жарнама қайда кетіп жатыр
Теледидарды кем дегенде бір рет көретіндер көп — жинақталған қамту 98%. Бірақ оны күн сайын қосатындар азайып келеді: 2023 жылы ірі қалалар тұрғындарының 45%-ы, 2025 жылы 37%-ы. Аудитория қартайып барады. 55 жастан асқан көрермендердің үлесі 23,3%-дан 28%-ға өсті, ал 25–34 жастағы жастардың үлесі 19,5%-дан 14,5%-ға түсті.
Көрерменнің артынан ақша да кетіп жатыр. Орталық Азия жарнама қауымдастығының дерегінше, 2023 жылы жарнама нарығы 113 млрд теңге болды: 47%-ы интернетте, 35%-ы теледидарда, қалғаны сыртқы жарнама мен радиода. Wunder Digital сарапшыларының бағалауынша, 2024 жылы нарық 135 млрд теңгеге дейін өсті, оның жартысынан көбі цифрлық жарнамаға тиді. Бұл ретте онлайн-жарнаманың кемінде 80%-ын Google және Meta сияқты шетелдік алаңдар алады. Телеарналар бұған өз сериалдарымен және онлайн-платформаларымен жауап береді — жақында шыққан қазақша сериалдарды бөлек жинадық.
Апталық соңғы рейтингтерді Ұлттық медиа қауымдастығы nma.kz сайтында жариялайды, ал «Масс-медиа туралы» заңның мәтіні adilet.zan.kz сайтындағы «Әділет» жүйесінде.
