Арыстанбек Мұхамедиұлы 2014–2019 жылдары Қазақстанның мәдениет және спорт министрі болды, кейін Ұлттық музейді басқарды. 2022 жылғы мамырда ол ұрлық ісі бойынша ұсталды. 2024 жылы сот оны 11 жылға бас бостандығынан айырып, мемлекеттік қызметте істеуге өмір бойы тыйым салды. Астана сотының апелляциялық алқасы үкімді өзгеріссіз қалдырған соң, ол 2024 жылғы 21 тамызда заңды күшіне енді. Оның жұбайы Ғалия Ысқақова пара алу-беруге делдал болғаны үшін жарты жылға сотталды.
Арыстанбек Мұхамедиұлының өмірбаяны
Мұхамедиұлы 1963 жылғы 11 ақпанда Алматы облысында туған. Ол — музыкант, ән мен үрмелі оркестрге арналған марштардың авторы. Мансабының негізгі кезеңдері:
| Жылдар | Қызметі |
|---|---|
| 2008 жылдан | Т. Жүргенов атындағы Қазақ ұлттық өнер академиясының басшысы |
| 2014 жылғы наурыз | мәдениет министрі |
| 2014 — 2019 жылғы маусым | мәдениет және спорт министрі |
| 2019 жылдан кейін | Қазақстан Ұлттық музейінің директоры |
| 2022 жылғы мамыр | бюджет қаржысын ұрлады деген күдікпен ұсталды |
Министр болған кезде ол ірі кино жобаларын қолдауымен есте қалды. 2016 жылы Ресейде «28 панфиловшы» фильміне қатысқаны үшін оны «Жыл адамы» деп атады. Сол жылы бір актриса оны қудалады деп айыптады, бірақ тексеріс нәтижесінде айып расталмады.
Арыстанбек Мұхамедиұлы не үшін сотталды
Бірнеше іс болды, соттар жазаны бір мерзімге біріктірді — орташа қауіпсіздіктегі колонияда 11 жыл. Астана соттарының дерегінше, ол мына эпизодтар бойынша кінәлі деп танылды:
- «Алтын адамның әлем музейлері бойынша шеруі» көрмесі (2017–2019) — шамамен 1,5 млрд теңгені ұрлау. Бұл үшін 2023 жылғы маусымда ол 8 жылға сотталды.
- Киелі нысандар мен музей қорларын 3D-сканерлеу (2019–2020) — 1,5 млрд теңгеден астам қаржыны ұрлау.
- Ұлттық киноколлекцияны цифрландыру (2017–2018) — мемлекеттік сатып алу кезінде 196 млн теңгеден астам қаржыны ұрлау.
- Су және қолданбалы спорт түрлері бойынша республикалық жоғары спорт шеберлігі мектебін заңсыз жекешелендіру.
- Астанадағы «Дипломат» қонақүйі — иесі «Актерек ЛТД» ЖШС-ның 29% үлесін рейдерлік жолмен басып алуға оқталу.
- Пара беруге оқталу. Тергеу изоляторында отырып, ол бостандыққа шығу, жазасын жеңілдету және қонақүйді сақтап қалу үшін әйелі мен адвокаты арқылы шамамен 460 мың доллар берген. Сот дерегінше, адвокат ақшаны өз қалауынша жұмсаған, ол алаяқтық үшін 6 жыл 8 айға сотталды.
Сот сотталғандардан Мәдениет және спорт министрлігінің пайдасына 3,5 млрд теңгеден астам өндіріп алды. Көрме мен сканерлеу ісі бойынша онымен бірге музейдегі бұрынғы орынбасары мен кәсіпкерлер 7 жылдан 7 жыл 1 айға дейін сотталды. Сотталушылар кінәсін мойындамады.
Мұхамедиұлының отбасына не тиесілі
Отбасы бизнесі туралы мәселе 2015 жылы-ақ көтерілді. Сол кезде «Радиоточка» порталы шенеуніктер туыстарының активтері туралы топтамасында мәдениет және спорт министрінің жұбайына не тиесілі екенін жазды. Ашық дереккөздерден жиналған портал мәліметінше, Ғалия Ысқақова Алматы облысында газ бен газ конденсатын тасымалдайтын «Тәуекел-Т» ЖШС-ның және «Тәуекел-газ құбыры» ЖШС-ның серіктес иесі болған.
2024 жылы Ысқақова Қылмыстық кодекстің 368-бабының 1-бөлігі бойынша — пара алу-беруге делдалдық үшін сотталды. Сот оған жарты жыл бас бостандығынан айыру жазасын тағайындап, мемлекеттік қызметке өмір бойы тыйым салды. 2024 жылдың жазында апелляциялық сот ол негізгі жазасын өтеп болғанын айтып, оны босатты.
Заң шенеуніктердің мүдделер қақтығысын қалай реттейді
Мүдделер қақтығысы — шенеуніктің немесе оның туыстарының жеке пайдасы оның қызметтік шешімдеріне әсер етуі мүмкін жағдай. «Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл туралы» заң мемлекеттік қызметшіге мына талаптарды қояды:
- өзі кәсіпкерлікпен айналыспауы;
- коммерциялық компаниялардағы үлестері мен акцияларын сенімгерлік басқаруға беруі;
- мүдделер қақтығысы туралы басшылыққа жазбаша хабарлап, ол бар шешімдерге қатыспауы;
- жақын туыстары мен жұбайына тікелей бағынышты болып жұмыс істемеуі.
Бұл ретте заң шенеуніктің туыстарына бизнеспен айналысуға тыйым салмайды. Ең бастысы — шенеунік өз лауазымын пайдаланып, олардың компанияларына көмектеспеуі керек. Мемлекеттік қызметшілер мен олардың жұбайлары жыл сайын кірісі мен мүлкі туралы декларация тапсырады. Заң мәтіні adilet.zan.kz сайтында жарияланған, бұзушылықтар туралы шағымдарды Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігі қабылдайды.
