Қазақстанда енді Мәжіліс пен Сенат депутаттары жоқ. 2026 жылғы 1 шілдеден бастап жаңа Конституция күшіне енді. Екі палатаның орнына бір палаталы Құрылтай жұмыс істейді, онда 145 депутат бар. Олар 2026 жылғы 23 тамызда тек партиялық тізіммен сайланды. Мандатты бес партия алды: «Әділет» — 110, «Ауыл» — 10, Respublica — 9, «Ақ жол» — 8, ЖСДП — 8.
Мәжіліс пен Сенатқа не болды
Жаңа Конституция 2026 жылғы 15 наурыздағы референдумда қабылданды. ОСК дерегінше, референдумға сайлаушылардың 73,12 пайызы қатысты, оның 87,15 пайызы «иә» деп дауыс берді. Ата заң 1 шілдеде күшіне енді, сол күні екі палаталы парламент жұмысын тоқтатты. Заң шығарушы билік қазір қалай құрылғанын бір палаталы Құрылтай туралы мақалада толық жаздық.
Салыстыру үшін: 2023 жылғы наурызда сайланған VIII шақырылған Мәжілісте 98 депутат болды. Оның 69-ы партиялық тізіммен, 29-ы бір мандатты округтерден сайланды. Сенатта 50 сенатор болды: әр облыстан және республикалық маңызы бар қалалардан екі адамнан, тағы 10 сенаторды Президент тағайындады. Енді округтер мүлде жоқ: 145 орынның бәрін партиялар бөліседі.
Құрылтай сайлауының қорытындысы: пайыз бен мандат
Сайлау қорытындысын ОСК төрағасы Нұрлан Әбдіров 25 тамызда жариялады. Сайлауға 74,08 пайыз сайлаушы қатысты: 12,6 млн адамның 9,35 млн-нан астамы дауыс берді. Өту межесі — 5 пайыз. Одан бес партия өтті, тағы екі партия өте алмады. «Бәріне қарсы» деп 2,51 пайыз сайлаушы белгі қойды.
| Партия | Дауыс, % | Мандат |
|---|---|---|
| «Әділет» | 71,17 | 110 |
| «Ауыл» | 6,26 | 10 |
| Respublica | 5,56 | 9 |
| «Ақ жол» | 5,21 | 8 |
| ЖСДП | 5,11 | 8 |
2026 жылғы маусымда бұрынғы билік партиясы Amanat «Әділет» партиясының құрамына кірді. Партияны Айбек Дадебай басқарады. Ол 2026 жылғы мамырға дейін Президент Әкімшілігінің басшысы болған.
Құрылтай депутаттары кімдер
145 депутаттың 111-і бұрын парламентте жұмыс істемеген. Бұрынғы шақырылымдарда тәжірибесі барлар — 34 адам. Олардың 30-ға жуығы — VIII шақырылған Мәжіліс депутаттары мен сенаторлар. «Әділет» тізімінде олар 20 (16-сы Мәжілістен, 4-еуі Сенаттан), Respublica-да 5, ЖСДП-да 3, «Ақ жолда» 2, «Ауылда» 1. Бұл есепті Tengrinews келтірді.
- Әйелдер — 49, яғни депутаттардың үштен бірі. Соңғы Мәжілісте олар 18, Сенатта 10 болған.
- 36 жасқа дейінгі жастар — 18 адам, немесе 12,4 пайыз.
- Жасы — 27-ден 65-ке дейін.
«Әділет» тізіміне бұрынғы шенеуніктер мен мемлекеттік компаниялардың басшылары енді. Олардың қатарында партия төрағасы Айбек Дадебай, энергетика вице-министрі болған Сұңғат Есімханов, Жоғары аудиторлық палатаның бұрынғы төрағасы Наталья Годунова, қорғаныс министрінің бұрынғы орынбасары Дархан Ахмедиев және Ұлттық ядролық орталықтың бас директоры Ерлан Батырбеков бар.
Басқа партиялардың көшбасшылары да мандат алды: Айдарбек Қожаназаров (Respublica), Дания Еспаева («Ақ жол»), Асхат Рахымжанов (ЖСДП). «Ауыл» партиясынан Құрылтайға партия төрағасының бірінші орынбасары Серік Егізбаев пен төраға орынбасары Шахмардан Байманов өтті.
Құрылтай төрағасы кім
Алғашқы отырыс 2026 жылғы 28 тамызда өтті. Құрылтай Төрағасы болып Айбек Дадебай бірауыздан сайланды, оның кандидатурасын Президент Қасым-Жомарт Тоқаев ұсынды. Төрағаның орынбасарлары болып Нұрлан Бекназаров, Дания Еспаева және Динара Закиева сайланды. Сол күні депутаттар ант беріп, сегіз комитет құрды.
Депутаттар қай өңірдің мүддесін білдіреді
Бұрын «депутат кімнің мүддесін қорғайды» деген сұрақ өңірлермен байланысты еді. Сенаторларды облыстардың мәслихаттары сайлады, Мәжіліс депутаттарының бір бөлігі округтерден келді. 2015–2016 жылдары, 2016 жылғы 20 наурыздағы Мәжілістің кезектен тыс сайлауы алдында, журналистер парламентшілердің қай өңірлерден және қандай элиталық топтардан келгенін, немен есте қалғанын жан-жақты талдады. Сол сайлауда «Нұр Отан» 84 мандат алды, «Ақ жол» мен коммунистер 7 орыннан иеленді, тағы 9 депутатты Қазақстан халқы Ассамблеясы сайлады.
Құрылтайда заң бойынша өңірлерге байланыс жоқ: сайлаушы бүкіл ел бойынша партияға дауыс береді. Тізімге кімді енгізетінін партиялар өздері шешеді, облыстарға арналған бөлек квота жоқ. Сондықтан депутаттың қай өңірмен байланысты екенін тек өмірбаянынан білуге болады.
Депутаттардың партиялар бойынша толық тізімін ОСК 2026 жылғы 23 тамызда сайланған Құрылтай депутаттарын тіркеу туралы қаулысында жариялады. Жаңа ережемен сайлау қалай өтетінін сайлау жүйесі туралы мақаладан оқыңыз. Құрылтай бес жылға сайланды. Егер парламент мерзімінен бұрын таратылмаса, келесі сайлау 2031 жылы өтеді.
