Бүгін, 14 қарашада, әлемде Мәдени құндылықтардың заңсыз айналымына қарсы күрестің халықаралық күні атап өтіледі. Бұл күн мұражайлар мен ғибадатханалардан ұрлау, жасырын қазба жұмыстары және көне жәдігерлердің контрабандасы тарихқа қарсы қылмыс екенін еске салады.
Атаулы күнді ЮНЕСКО бекітті: бұл шешімді ұйым Бас конференциясының 40-сессиясы 2019 жылдың қарашасында қабылдады. Күн ұйымның өз тарихынан алынған. 1970 жылы 14 қарашада Парижде Мәдени құндылықтарды заңсыз әкелуге, әкетуге және оларға меншік құқығын беруге тыйым салуға және оның алдын алуға бағытталған шаралар туралы конвенция қабылданды. Оған қосылған елдер мұражайларға басқа елдерден заңсыз әкетілген заттарды сатып алуға жол бермеуге келісті. Бұл күн алғаш рет 2020 жылы, конвенцияның 50 жылдығында атап өтілді.
Қазақстан бұл конвенцияны 2011 жылы ратификациялады. Мәдени құндылықтарды елден әкету үшін декларация толтыру керек, ал оған тек уәкілетті орган рұқсат бере алады. 2025 жылы Ұлттық музейге біздің заманымызға дейінгі VII ғасыр мен біздің заманымыздың III ғасыры аралығындағы сақ әшекейлері берілді. Оларды Бас прокуратураның Активтерді қайтару жөніндегі комитеті жеке коллекциядан алып қойған.
Биыл Қазақстанда археологиялық олжаларға қатысты жаңа қағидалар күшіне енді. 8 қыркүйектен бастап қазба кезінде табылған аса құнды олжалар мемлекеттік музейлерге беріледі. Олардың құжаттары жұмыс аяқталғаннан кейін 60 күн ішінде тапсырылады, ал олжаларды музейге үш жыл ішінде өткізу керек. Қағидаларды Мәдениет және ақпарат министрлігі бекітті. Жаппай табылған олжалар — қыш сынықтары, сүйектер және басқа да біртектес заттар — енді Ұлттық депозитарийге беріледі. Онда олар күзетпен, бейнебақылаумен сақталады, ал түгендеу жылына кемінде бір рет жүргізіледі.
