Бүгін, 14 қарашада, әлемде Дүниежүзілік қант диабетімен күрес күні атап өтіледі. Бұл күн диабетті уақтылы анықтап, бақылауда ұстауға болатынын еске салады.
Атаулы күнді 1991 жылы Халықаралық диабет федерациясы (IDF) мен Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы бекітті. 14 қараша канадалық дәрігер Фредерик Бантингтің құрметіне таңдалған: ол 1891 жылы осы күні дүниеге келген және Чарльз Бестпен бірге инсулин алған. 1922 жылдың қаңтарында бұл дәрі алғаш рет науқасқа — 14 жасар Леонард Томпсонға егілді. 2006 жылдың желтоқсанында БҰҰ Бас Ассамблеясы 61/225 қарарын қабылдады, ал 2007 жылдан бастап бұл — БҰҰ-ның ресми күні. Күннің нышаны — көк шеңбер.
Қазақстанда осы күнге орай Almaty Diabetes Forum өтті. Қазақстан, Жапония, Беларусь және басқа елдердің ғалымдары ерте диагностиканы, емді әр науқасқа жеке таңдауды және жаңа препараттарды талқылады. Азия диабетті зерттеу қауымдастығы атқару комитетінің мүшесі Жанай Ақанов семіздікті жеке ауру ретінде емдеу керек деп санайды: сонда диабеттің алдын алуға көшуге болады. Оның айтуынша, глюкометрлер келмеске кетіп барады, олардың орнына қандағы қант деңгейін нақты уақытта бақылайтын микрочиптер келеді.
2026–2027 жылдарға арналған Дүниежүзілік күннің тақырыбы — «Диабетке қарсы ерте әрекет ету». IDF оны наурызда жариялады. Федерация дерегінше, әлемде жарты миллиардтан астам адам диабетпен ауырады, олардың екеуінің бірі дерлік өз диагнозын білмейді, ал жер бетіндегі әр сегізінші адамның екінші типті диабетке шалдығу қаупі жоғары. ДДҰ-ға мүше елдер 2030 жылға қарай диабетпен ауыратындардың 80%-ында ауруды анықтауға келісті. Қазақстанда 40 пен 76 жас аралығындағы адамдар екі жылда бір рет өз емханасында тегін скринингтен өте алады.
Денсаулық сақтау министрлігінің дерегінше, 2026 жылғы 30 маусымдағы жағдай бойынша екінші типті диабетпен ауыратын 549 072 қазақстандық дәрігерлердің бақылауында болған. Бұл бір жыл бұрынғыдан 9%-ға көп. Елде диабетпен ауыратындардың жалпы саны 580 мыңнан асады. 1 қаңтардан бастап диабетті емдеу МӘМС жүйесі арқылы төленеді. Сонымен қатар елде «Цифрлық диабет» жүйесі әзірленіп жатыр: жасанды интеллект дәрі-дәрмектің берілуін қадағалап, асқыну қаупін алдын ала байқайды.
