Мазмұнға өту
2026 жылғы 16 қараша, дүйсенбі

Жерорта теңізі диетасы күні бүгін атап өтіледі — 16 қараша

Бүгін әлем алғаш рет Италияның ұсынысымен 2025 жылы желтоқсанда БҰҰ белгілеген Халықаралық Жерорта теңізі диетасы күнін атап өтеді.

Жареная рыба с картофельным пюре, спаржей и помидорами черри
Фото: Wikimedia Commons

Бүгін, 16 қарашада, әлем алғаш рет Халықаралық Жерорта теңізі диетасы күнін атап өтеді. Бұл күн Жерорта теңізі елдерінің дәстүрлі тамақтану үлгісіне арналған: күн сайын көкөніс, жеміс, толық дәнді өнімдер, бұршақ тұқымдастар, жаңғақ пен зәйтүн майы, ал балық, ет және сүт өнімдері қалыпты мөлшерде.

БҰҰ Бас Ассамблеясы бұл күнді 2025 жылы 18 желтоқсанда белгіледі, шешім консенсуспен қабылданды. Жобаны Италия өңірдегі көршілерімен бірге енгізді, олардың арасында Испания, Франция, Греция, Марокко, Ливан және Тунис бар. Бұған дейін, 2025 жылдың жазында, бастаманы Римде өткен ФАО конференциясы қолдаған. Күн ЮНЕСКО шешіміне орай таңдалды: 2010 жылы 16 қарашада Найробиде өткен сессияда Жерорта теңізі диетасы адамзаттың материалдық емес мәдени мұрасы тізіміне енгізілді. Ол кезде өтінімді Испания, Греция, Италия және Марокко берген, ал 2013 жылы оларға Кипр, Хорватия мен Португалия қосылды. Мұндай тамақтанудың пайдасын алғашқылардың бірі болып американдық физиолог Ансел Киз зерттеді: ол 1958 жылы тамақтану мен жүрек ауруларының байланысы туралы «Жеті ел зерттеуін» бастады.

Күнді атап өтуге ФАО көмектеседі: ұйым ағарту науқандарын қолдап, салауатты тамақтану дәстүрін сақтау тәжірибесімен елдермен бөліседі. БҰҰ қарары үкіметтерді, мектептерді, университеттер мен бизнесті адамдарға осындай рацион туралы айтып беруге шақырады. Дәрігерлер оны жүрек аурулары, диабет және қатерлі ісіктің кейбір түрлері қаупінің азаюымен байланыстырады.

Қазақстандықтардың рационы әзірге Жерорта теңізі үлгісінен алыс. Ұлттық статистика бюросының дерегінше, 2026 жылдың бірінші тоқсанында ел тұрғынының әрқайсысына 20,7 кг ет пен ет өнімі, ал балық пен теңіз өнімдері небәрі 3,6 кг келді, яғни алты есеге жуық аз. Көкөністі қазақстандық орта есеппен 18,7 кг, жеміс, жидек пен жаңғақты 17,4 кг жеген. Елде тәулігіне шамамен 17 грамм тұз тұтынылады, бұл ДДСҰ ұсынатын мөлшерден төрт есеге жуық көп.

БөлісуTelegramWhatsAppVKFacebookX

Сондай-ақ оқыңыз